Zarf Nedir? Zarf Çeşitleri, Zarf Örnekleri

Zarf, dilimizde görülen sözcük türlerinden bir tanesidir. Peki “zarf nedir?“, “zarf çeşitleri nelerdir?” İşte bu yazımızda tüm bu soruların cevaplarını verdik.

Fiil, fiilimsi, sıfat ve görevce kendisine benzeyen sözcükleri durum, zaman, yer-yön, azlık-çokluk, soru gibi yönlerden etkileyen sözcüklere zarf (belirteç) adı verilir.

DİKKAT! Sıfatla zarf arasındaki temel fark, etkiledikleri sözcüklerin türlerinin farklı olmasıdır. Zarflar, çoğunlukla eylemi ve eylemsi türündeki sözcükleri etkiler.

⇒ Yemyeşil bir tabiat herkese huzur verir. (sıfat)
Tabiat, yemyeşil görünüyordu. (zarf)

Yukarıda da görüldüğü gibi “yemyeşil” sözcüğü birinci cümlede bir adı nitelediği için sıfattır. İkinci cümlede bir eylemin nasıl olduğunu belirttiği için zarftır.

Onları sık sık görmeniz gerekiyor.
Çok iyi konuşuyor.
Her şeyi sakince anlattı.

NOT: Soracak soru bulamadığımız sözcükler ünlem ya da bağlaç değilse zarftır. –se, –sa ile biten sözcükler de zarf görevi üstlenir.

⇒ Gidersen yıkılır bu kent.

  • Zarflar, cümle içinde (sıfatın anlamını etkileyen zarflar hariç) zarf tümleci görevindedir. Bu görevde değillerse zarf olma özelliğini kaybetmiş demektir.

 

Zarf Çeşitleri

A. Durum (Hâl) Zarfları

Fiil ve fiilimsilerin anlamlarını durum yönünden etkileyen sözcüklerdir. Durum zarfları, cümle içinde fiile ya da fiilimsiye sorulan “nasıl” sorusunun cevabıdır. Bu soru bir isme sorulursa yanıt sıfat olur.

⇒ Güzel konuşmayı bilir. (“Nasıl konuşma” sorusunun cevabı “güzel” sözcüğüdür. Soru bir fiilimsiye sorulduğu için bu cümlede “güzel” sözcüğü zarf görevinde kullanılmıştır.)

⇒ Güzel bir yüzü vardı. (“Nasıl yüz” sorusunun cevabı “güzel” sözcüğüdür. Soru bir isme sorulduğu için bu cümlede “güzel” sözcüğü sıfat görevinde kullanılmıştır.)

NOT: Kesinlik, olasılık, tekrar anlamı taşıyan sözcükler de durum zarfı içinde değerlendirilir.

Onu mutlaka orada görmeliyim.
Biz kesinlikle onunla bu konuyu tartışmayacağız.
⇒ Belki bir gün gelirim yanına tek tanem!
⇒ Sanırım bu olayın sorumluları bulunamayacak.
Sizinle yine görüşmek istiyorum.

B. Zaman Zarfları

Fiil ya da fiilimsinin anlamını zaman yönünden tamamlar. “Ne zaman” sorusuna cevap veren zarflardır.

⇒ Sabahları kahvaltımı erken yaparım.
⇒ Bugün bizim daha çok çalışmamız lazım.
⇒ Yarın bu çalışmaları bitirmemiz gerekiyor.
⇒ Şimdi bu konuya dikkat edin.
⇒ Dün bizimle gelmeliydin.
⇒ Hemen buraya geldi.
⇒ Daha bu konuya başlamadık.
⇒ Henüz konuyu bitiremedik.
⇒ Hâlâ bu çalışmalarla mı uğraşıyorsunuz.
⇒ Biraz önce yola koyuldular.
⇒ Sonra oraya da gideceğiz.

  • Zaman bildiren sözcükler, bazen başka görevde de kullanılabilirler. Sözcüğün zarf olabilmesi için “Ne zaman?” sorusunun fiile sorulması gerekmektedir.

Ah ben ölürsem akşamüstü ölürüm. (Zarf)
Benim ölümüm akşamüstüdür. (İsim)

C. Miktar (Azlık – Çokluk) Zarfları

Fiil, filimsi, sıfat ve zarfları nicelik bakımından etkileyen, sorulacak “ne kadar” sorusuna cevap veren zarflardır.

⇒ Çok oturduk, eve geç kalacağız.
⇒ Çok konuşup insanların başlarını şişirme.
⇒ Çok hızlı bir araçla geldik buraya.

  • Aşağıdaki cümlede “çok” sözcüğü ismi belirttiği için belgisiz sıfattır.

⇒ Çok para gerekmiyor bu iş için.

  • Miktar zarfları eşitlik, üstünlük, en üstünlük ve aşırılık zarfı olarak dörde ayrılır.

1. Eşitlik zarfları

Eyleme, eylemsiye eşitlik anlamı katan sözcüklerdir. “Kadar, gibi” edatlarıyla sağlanır.

⇒ Cennet kadar güzel vatanım var.

Bu cümlede cennet isim soylu sözcüğü kadar edatıyla söz öbeği oluşturmuş ve niteleme sıfatı olan güzel sözcüğüne sorulacak ne kadar sorusuna cevap vererek eşitlik zarfı olmuştur.

Eşitlik bildiren sözcükler bir adın anlamını etkilediklerinde sıfat olur:

⇒ Bu kadar para yeter mi? (Bu cümlede ismi belirttiği için belgisiz sıfat olmuştur.)

2. Üstünlük zarfı

Aynı türden varlık ve kavramların üstünlüğünü bildiren “daha” sözcüğüdür.

⇒ Daha büyük işlere girişmelisin.

Daha sözcüğü bu cümlede büyük niteleme sıfatını derecelendirdiği için üstünlük zarfı olarak görev alır.

3. En üstünlük zarfı

En üstünlük anlamı veren zarf “en” sözcüğüdür.

⇒ En büyük insan…

Burada büyük sözcüğü niteleme sıfatıdır. “En” sözcüğü büyüklüğün derecesini belirttiği için en üstünlük zarfıdır.

⇒ En güzel sunucu benim dedi yapılan röportajda.

Bu cümlede güzel sözcüğü niteleme sıfatıdır. “En” sözcüğü güzelliğin derecesini belirttiği için en üstünlük zarfıdır.

4. Aşırılık Zarfları

Fiili, fiilimsiyi, sıfatı, zarfı aşırılık yönüyle belirten sözcüklerdir.

⇒ Daha çok çalışalım.
⇒ Pek güzel konuştun.
⇒ Oldukça nitelikli davrandın dün akşam.
⇒ Bayağı hızlı yürüyorsun.


D. Yer – Yön Zarfı

Fiili, fiilimsiyi yer-yön anlamıyla belirten sözcüklerdir.

NOT: Yer-yön bildiren sözcük yalın kullanımda, bir eylemden önce ise zarf, bir isimden önce ise sıfat, çekim eklerinden birini aldıysa isim olur.

O, biraz önce söylene söylene aşağı indi. (Zarf)
O, biraz önce söylene söylene aşağıya indi. (İsim)

NOT: Yer-yön bildiren sözcükler bir eylemden önce kullanıldıklarında zarf görevi üstlenir.

Biraz ileri git, bir türlü yerleşemiyorum buraya.
Beni hemen aşağı indir.
Şimdi içeri girelim, konunun ayrıntıları görüşelim.
Biraz sonra dışarı çıkalım seninle.

  • Yer–yön sözcükleri adların önüne geldiğinde sıfat olur.

⇒ Aşağı dairede oturuyorlar. (Sıfat)
⇒ Sağ tarafta biri var. (Sıfat)

  • Yer–yön bildiren sözcükler herhangi bir durum eki aldığında yer–yön zarfı olmaktan çıkar, isim olur.

Biraz yukarıya çık, çocuklar seni soruyor. (İsim)
Biz, bunları dışarıya çıkaracağız birazdan. (İsim)
⇒ Aşağıyı ben temizleyeceğim. (İsim)

O, biraz önce söylene söylene aşağı indi. (Zarf)
O, biraz önce söylene söylene aşağıya indi. (İsim)

NOT: Yer-yön bildiren sözcükler bir eylemden önce kullanıldıklarında zarf görevi üstlenir.

Biraz ileri git, bir türlü yerleşemiyorum buraya.
Beni hemen aşağı indir.
Şimdi içeri girelim, konunun ayrıntıları görüşelim.
Biraz sonra dışarı çıkalım seninle.

  • Yer–yön sözcükleri adların önüne geldiğinde sıfat olur.

⇒ Aşağı dairede oturuyorlar. (Sıfat)
⇒ Sağ tarafta biri var. (Sıfat)

  • Yer–yön bildiren sözcükler herhangi bir durum eki aldığında yer–yön zarfı olmaktan çıkar, isim olur.

Biraz yukarıya çık, çocuklar seni soruyor. (İsim)
Biz, bunları dışarıya çıkaracağız birazdan. (İsim)
⇒ Aşağıyı ben temizleyeceğim. (İsim)

E. Soru Zarfları

Fiili, fiilimsiyi, sıfatı ve zarfı soru yoluyla belirten sözcüklerdir. “Niçin, ne zaman, ne kadar, nasıl” gibi sorular bize soru zarfını verir.

Derslere nasıl çalışıyorsunuz?
⇒ Neden bugün işe geciktiniz?
⇒ Ne zaman bitecek bu çektiğimiz dertler?

Bazen bu soru sözcükleri birbiriyle karıştırılabilir. Böyle bir karışıklığı önlemeniz için soru sözcüğünün ne türden olduğunu bulurken vereceğimiz cevaba göre hareket etmeliyiz.

Nasıl bir ev istiyorsunuz?” cümlesinde soru bir isme sorulduğu için “nasıl” sözcüğü soru sıfatıdır.
“Eve nasıl varacağız?” cümlesinde soru bir fiile sorulduğu için “nasıl” sözcüğü soru zarfıdır.

Yapı Bakımından Zarflar

A. Basit Zarflar

Yapım eki almamış zarflardır.

⇒ Gece gideceğiz.
⇒ Dün burada buluşacaktık.

B. Türemiş Zarflar

Yapım eki almış zarflardır:

Bir orman gibi kardeş+çesine yaşamak.
⇒ Çocuk+ça davranmaktan vazgeç.
⇒ Sabah+leyin gelecek.
⇒ Dur+madan konuşuyor, bitmeyen bir enerjisi var.
⇒ Gel+ince bizi ararsın.

C. Birleşik Zarflar

Birden çok sözcüğün yapıca ve anlamca kalıplaşmasıyla oluşur:

⇒ Bugün (bu+gün) gelebilirim sen orada kal.
⇒ Niçin (ne+için) gülüyorsunuz söylediğim her şeye?
⇒Şöyle (şu+öyle) konuşmasan!



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.