Yazılı Dönem

Yazılı Dönem, Türklerin yazıyı kullanmasıyla başlayan edebi dönemdir. Türkçe ilk yazılı belgeler 6. yüzyıldan kalan Yenisey ve 8. yüzyıldan kalan Orhun Yazıtları’dır (Köktürk Kitabeleri). Orhun Yazıtları, Türklerin edebî değer taşıyan “ilk yazılı metinler”idir. Yazıtlarda kullanılan dil, bütün dış etkilerden uzak, saf Türkçedir. Uygur yazıtları da bu dönemin eserlerindendir. Bu dönemde Türkler kendi alfabelerini (Göktürk, Uygur) kullanmışlardır. Yazılı Dönem, iki bölümden oluşmaktadır.

  • Köktürk Dönemi
  • Uygur Dönemi

Köktürk Dönemi Eserleri

Orhun Abideleri, Köktürk İmparatorluğu’nun ünlü hükümdarı Bilge Kağan devrinden kalma altı adet yazılı dikili taştır. Yazıtlar Türk dili, tarihi, edebiyatı, sanatı, töresi hakkında önemli bilgiler vermektedir. Türk ve Türkçe adı, ilk kez Doğu Köktürkler dönemine ait bu yazıtlarda geçmektedir.

  • Göktürk Yazıtları, Türk dilinin en eski yazılı kaynağıdır.
  • Türk dilinin ilk tarih, hitabet ve anı türü örneği olarak kabul edilir.
  • Abidelerde Türk milleti, kültürel kimliğine sahip çıkmaya çağrılır.
  • Tarihten örnekler verilerek, Çinlilerin Türkler üstünde oynadıkları oyunlar anlatılır.

Uygur Dönemi Eserleri

Köktürk Devleti’nin yıkılmasından sonra kurulan Uygur hanlıklarından kalma eserlerdir. Daha çok Buda ve Mani dininin esaslarını anlatan metinlerdir. Bunlar Turfan yöresinde yapılan kazılarda ortaya çıkarılmıştır.

Uygurların kâğıda kitap basma tekniğini bildikleri anlaşılmaktadır. Dönemden kalma birçok hikâyenin yanında “kökünç” denilen bir tür ilkel tiyatro eseri de vardır. Altun Yaruk ve Sekiz Yükmek adlı eserler, Budizm’i anlatan dinî metinlerdir. Uygurlar bu eserleri 14 harfli Uygur alfabesiyle yazmışlardır.

  • 9. yüzyılda Türk dünyasına Uygurlar egemen olmuştur.
  • Uygurlar, kendilerine ait 14 harflik bir alfabe geliştirip onu kullandılar.
  • Bu alfabe uzun bir dönem Türk dünyasının ortak alfabesi olmuştur.
  • Uygurların dinleri de farklıdır.
  • Uygurlar arasında en fazla yayılan ve kültürel hayatı en çok etkileyen din Budizm’dir.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.