Ünlü Düşmesi

Ses olayları konusu içinde geçen kavramlardan birisi de ünlü düşmesidir. Bu yazımızda “ünlü düşmesi nedir” sorusunun yanıtını örneklerle vereceğiz.

  • İkinci hecesinde dar ünlü bulunan (u, ü, ı, i) sözcüklere ünlü ile başlayan çekim eki getirildiğinde ikinci hecedeki dar ünlü düşer. Buna “ünlü düşmesi” ya da “hece düşmesi” adı verilir. Örneğin “zihin” kelimesine “-im” eki getirildiğinde kelimenin aslında bulunan ikinci “i” sesi kaybolur ve kelime “zihnim” haline gelir.

Örnek:
akıl+ı = aklı
beyin+i = beyni
nesil+i = nesli

  • Ünlü düşmesinin olması gereken yerlerde ikinci ünlünün düşmemesi durumunda yazım yanlışı yapılmış demektir. Örneğin “omuz” sözcüğüne “-um” eki getirildiğinde kelimenin “omzum” haline gelmesi gerekir. Eğer bu kelime “omuzum” şeklinde yazılırsa, yazım yanlışı kabul edilir.

Örnek:
oğul+unuz = oğlumuz     oğulumuz X
alın+ın = alnın √   alının X
gönül+üm = gönlüm √    gönülüm X

  • Özel isimlerin ikinci hecesinde dar ünlü olduğunda ünlü düşmesi olmaz.

Örnek:
Emir+e = Emir’e
Gönül+e = Gönül’e
Ufuk+a = Ufuk’a

Bazı sözcükler türetilirken ünlü düşmesi yaşanır. Aşağıdakilerden hangisi türetilirken ünlü kaybına/düşmesine uğramıştır şeklinde sorulursa yapım eki alırken düşmeye uğrayan sözcük aranmalıdır. Örneğin “uyu-” fiiline “ku” yapım eki getirildiğinde ikinci hecedeki “u” sesi düşer ve “uyku” halini alır.

Örnek:
yumurta+la+mak = yumurtlamak
sarı+ar+mak = sararmak
koku+la+mak = koklamak

  • Bazı sözcükler birleşirken yani birleşik sözcük oluştururken ünlü düşmesi olabilir.

Örnek:
cuma+ertesi = cumartesi
nakil+etmek = nakletmek

Ünlü Düşmesi Örnekleri

burun+u = burnu
bağır+ım = bağrım
ufuk+u = ufku
emir+i = emri
devir+im = devrim
kıvır+ım = kıvrım
oyun+a- = oynamak
kavuş+ak = kavşak
ayır+ıl- = ayrılmak
tasarı+la- = tasarlamak
sızı+la- = sızlamak
çevir+e = çevre
diri+lik = dirlik
savur+uk = savruk
beniz+e- =benzemek
kayıt+olmak = kaydolmak
şükür+etmek = şükretmek
keşif+etmek = keşfetmek
hüküm+etmek = hükmetmek
akis+etmek = aksetmek
pazar+ertesi = pazartesi
seyir+etmek = seyretmek
kahve+altı= kahvaltı
kayın+ana = kaynana

Ses Olayları Online Test

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.