Türk Edebiyatının Dönemleri

Türk edebiyatı tarih boyunca üç farklı medeniyetin etkisinde gelişme göstermiştir. Bu nedenle Türk edebiyatının dönemleri ana hatlarıyla üç başlıkta incelenir.

  • İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı
  • İslamiyet Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı
  • Batı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı

Türk Edebiyatının Dönemleri

Türk Edebiyatının Dönemleri Hakkında Kısa Bilgiler

İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı

İslamiyet öncesi Türk edebiyatının coğrafi çevresi belirgin çizgilerle ortaya konulamasa da Anadolu, Balkanlar ve Azerbaycan sahası dışında olduğu kesindir. Bu dönem edebiyatı Asya’da özellikle Orta Asya’da başlamış ve gelişmiştir. Bu dönemden günümüze kalan yazılı eserler azdır. Destanlar ve başka sözlü edebiyat ürünleri ise ağırlık taşımaktadır. İslamiyet öncesi Türk edebiyatı, başlangıcı kestirilemeyen çok eski bir tarihten başlayarak 11. yüzyıla kadar sürer. Kronolojik sıraya göre varlığı belgelerle kanıtlanan ilk ve en eski dönem, İslamiyet öncesi Türk edebiyatı dönemidir. Bu dönem edebiyatı dil, anlatım, duyuş ve zevk itibariyle ulusal bir edebiyat görünümündedir. Edebiyat, yabancı etkilerden uzak, yerli ve millî özellikler taşır Türk toplumlarının, göçebe boyların doğa, günlük yaşam, dinî inanç, töreler ve tarih olayları karşısındaki sosyal ve estetik özelliklerini yansıtır. “Ölçü, uyak ve nazım biçimleri” gibi şiir unsurları, Türk dilinin özelliklerini ve zevkini yansıtır. Bu dönemin edebiyat ürünleri söz ve yazı olarak iki biçimde oluşmuştur. Başlangıçtan İslamiyet’in kabulüne kadar geçen devrede bilinen en önemli yazılı eserler, 8. yüzyıla aittir.

İslamiyet Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı

11. yüzyıldan başlayarak 19. yüzyılın ortalarına kadar devam eden bu dönem, Türk tarih ve edebiyatının önemli bir devresidir. Bu dönemde çok eser verilmiş, zengin bir edebiyat yaratılmıştır. Talas Savaşı’ndan sonra, Türkler boylar halinde Müslüman olmaya başlamışlardır. Karahanlılar, tarihte İslamiyet’i resmi din olarak kabul eden ilk Türk devletidir. İslamiyet’in kabul edilmesiyle Türk toplum hayatında köklü değişmeler olmuştur. Türkler atlı-göçebe hayat tarzından yerleşik yaşama geçmişler, kuvvetli ve sürekli olan devletler kurmuşlardır. Bu dönemde Türk toplumu İslami anlayış çerçevesinde yeniden şekillenmiştir. Yeni inanç sistemi toplumsal yaşamı da büyük ölçüde değiştirmiştir. İslam kültür ve medeniyetinin biçimlendirdiği toplum yapısı, Türk edebiyatını da etkileyerek yeni bir edebi dönem başlamıştır. Arap ve Fars (İran) edebiyatlarının örnek alındığı bu dönem edebiyatında daha çok Fars edebiyatı etkili olmuştur. İslami devir Türk edebiyatının yazılı ilk ürünü Yusuf Has Hacip’in yazdığı Kutadgu Bilig’dir. Bu eserle birlikte İslamiyet etkisinde gelişen Türk edebiyatı dönemi de başlamış olur.

Batı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı

Osmanlı Devleti 17. yüzyıldan itibaren siyasi, askeri ve ekonomik yönden bir duraklama ve gerileme dönemine girmiştir. Bu gerileme devletin her alanında etkisini göstermiş, Osmanlı Devleti her yönden sarsılmaya başlamıştır. Batı uygarlığının bilim, teknik ve sanat alanındaki ilerleyişi, Osmanlı aydınlarının da dikkatini çekmiş, bu ilerlemelerden toplumumuzun da yararlanabileceği düşüncesi uyanmıştır. 19. yüzyıl tarihimizde bir dizi değişimin ve dönüşümün yaşandığı dönem olmuştur. Osmanlı Devleti uygarlaşmanın ve değişimin ilk kesin adımını 1839 yılında “Tanzimat Fermanı” ile atmıştır. Bu tarihten sonra Batıya, özellikle de Fransa’ya giden Türk aydınları Batı dillerini öğrenmiş, bunların eserlerini aslından okuma imkânı bulmuşlardır. Batı edebiyatının örnek alındığı eserlerin ortaya konmaya başlaması ile birlikte Batı etkisinde gelişen Türk edebiyatı dönemi başlamıştır.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.