Türk Edebiyatında Makale

Türk edebiyatında makale türünün ilk örneklerine Tanzimat döneminde rastlıyoruz. Makale türünün ortaya çıkmasında ve gelişmesinde gazetecilik önemli bir rol oynamıştır. Türk tarihinin ilk gazetesi 1831’de yayımlanan “Takvim-i Vakayi”dir. Devletin resmi bir yayın organı olan bu gazeteyi 1840’ta çıkmaya başlayan “Ceride–i Havadis” izlemiştir. Ülkemizde ilk özel gazete Şinasi ve Agah Efendi’nin birlikte çıkardığı “Tercüman-ı Ahval”dir. Bu gazetede haberler yanında güncel konu ve sorunlara ilişkin makale niteliğinde yazılara da yer verilmiştir. İlk makale örneğini de Şinasi, Tercüman–ı Ahval gazetesinde yayımladığı “Mukaddime” adlı yazısıyla vermiştir. Şinasi’nin 1862’de çıkardığı “Tasvir–i Efkâr” ikinci özel gazete olup bu gazetede siyasal ve toplumsal makalelerin yanında edebiyatla ilgili makalelere de yer verilmiştir.

Tanzimat Dönemi’nde başlayan Türk gazeteciliği, 1908’de ve bunu izleyen yıllarda önemli bir gelişme göstermiştir. Bu dönemde “Tanin” gazetesinde Hüseyin Cahit Yalçın, “Vakit” gazetesinde Ahmet Emin Yalman ve Asım Us gibi gazeteciler, başmakaleleri ile ün yapmışlardır. Yine “İrade–i Milliye”, “Akşam” ve “Vakit” gibi gazetelerde yayımlanan makaleler, bu türün gelişmesine önemli katkılarda bulunmuştur.

Gerek Tanzimat Dönemi’nde gerekse Servet-i Fünun Ve Fecr-i Ati dönemlerinde yazılan makaleler, eleştiri-polemik karışımı ürünü olduğundan gerçek anlamda makale türünden uzaktır. Makale türü, Cumhuriyet Dönemi’nde çağdaş bir kimlik kazanabilmiştir. Cumhuriyet Dönemi’nin ilk yıllarında çeşitli gazetelerde yayımlanan başmakaleleriyle dikkati çekenler arasında Falih Rıfkı Atay, Hüseyin Cahit Yalçın, Ali Naci Karacan sayılabilir. Daha yakın zamanlarda makaleleri ilgiyle okunan yazarlar arasında Abdi İpekçi, Necmettin Sadak, Nadir Nadi, Oktay Ekşi ve Güneri Civaoğlu akla gelen ilk isimlerdir.

Edebiyatımızda Makale Türünde Bazı Önemli Eserler

Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi ⇒ Şinasi
Enikli Kapı ⇒ Arif Nihat Asya
Şiir ve İnşa ⇒ Ziya Paşa
Millî Edebiyat Meseleleri Cenap Bey’le Münakaşalarım ⇒ Ali Canip Yöntem
Çal Çoban Çal ⇒ Süleyman Nazif
Evrak-ı Eyyam, Nesr-i Harp, Nesr-i Sulh ⇒ Cenap Şahabettin
Sanata Dair ⇒ Halit Ziya Uşaklıgil
Edebiyat Üzerine Makaleler ⇒ Ahmet Hamdi Tanpınar
Kültür ve Dil ⇒ Mehmet Kaplan
Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak ⇒ Ziya Gökalp
Vatan Makalesi ⇒ Namık Kemal



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.