Tekke (Tasavvuf) Edebiyatı Sanatçıları

Tasavvuf; bir arınma disiplinidir. Allahʼtan uzaklaştıran her şeyden sakınıp nefsin ihtiraslarını dizginleyip insanı manevi açıdan terbiye eden bir düşünce sistemidir. Tekke edebiyatı sanatçıları, tekkelerde yetişmiş şeyhler veya dervişlerdir. Ahmet Yesevi’nin hikmet adını verdiği şiirler, bu türün ilk örnekleri kabul edilir.

Bkz: Tekke (Tasavvuf) Edebiyatı

Tekke Edebiyatı Sanatçıları

12. yüzyıl

Ahmet Yeseviahmet yesevi

  • Tasavvuf edebiyatının öncüsü kabul edilir.
  • Orta Asya Türklerinin dini-tasavvufi hayatını derinden etkilemiş ve “Pir-i Türkistan” namıyla anılmıştır.
  • Hayatının sonuna kadar öğrenci yetiştirmiş, bu öğrenciler, daha sonra Anadolu’nun Müslümanlaşmasında çok büyük rol oynamıştır.
  • Şiirleri didaktik özellikler taşır.
  • Saf ve samimî bir lirizm taşıyan şiirlerine “Hikmet” adı verilmiş ve bunların tamamı “Divân-ı Hikmet” adı altında toplamıştır.
  • Şiirlerinde, dini-ahlakî öğütler vermiştir.
  • Yesevî, şiirlerini Hakaniye Türkçesiyle yazmıştır.

Eserleri: Divan-ı Hikmet, Fakr-nâme

13. yüzyıl

Hacı Bektaş Veli

  • Bektaşi tarikatının kurucusudur. Ahmet Yesevi’nin öğrencisi olduğu düşünülmektedir.
  • Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında da çok önemli rol oynayan bir Türk büyüğü ve İslam bilginidir.
  • Devrin en önemli mutasavvıflarından ders alarak iyi bir öğrenim görmüştür.
  • Tasavvuf yollarından bahsettiği dört kapı (Şeriat, Tarikât, Hakikât, Marifet) kırk makamı işleyen Makalat (Makaleler) adlı Farsça bir eseri vardır.
  • Ahlâkî kuralları, hoşgörüyü ve tasavvuf anlayışını işleyen Makalat’ın hem mensur hem manzum örnekleri vardır.

Eserleri: Makalat

Yunus Emre

  • Yalnızca Tekke edebiyatının değil, bütün Türk edebiyatının en büyük sanatçılarından biridir.
  • Lirik ve didaktik şiirlerinden özünü Allah ve insan sevgisi oluşturur.
  • Geniş halk kitlelerine seslendiği için dili son derece yalındır.
  • Genellikle heceyle ve dörtlük nazım birimiyle yazan şair, Risaletü’n- Nushiyye (Öğütler Kitabı) adlı didaktik eserini aruzla ve mesnevi nazım biçimiyle yazmıştır.
  • Şiirlerinde duru ve dolaysız bir anlatım yakalamıştır.
  • Şiirlerindeki gerek milli gerekse evrensel temalarıyla çağlar ötesinden bugüne dek sesini duyurmayı başarmış ender sanatçılardan biridir.
  • Tasavvufla beslenen dizelerinde insanın kendisiyle, nesnelerle, Allah’la ilişkilerini ölüm, doğum, yaşama bağlılık Allah’ın adaleti, insan sevgisini konu olarak işlemiştir.
  • Özellikle hoşgörü mesajları içeren şiirleri sayesinde bütün dünyada kabul görmüş ve beğenilmiştir.

Eserleri: Divan, Risâletü’n- Nushiyye (mesnevi)



15. yüzyıl

Hacı Bayram Veli

  • Bayramiye tarikatının kurucusudur.
  • Hacı Bayram-ı Velî’nin elimizde aruzla yazılmış iki, heceyle de üç şiiri bulunmaktadır.
  • Yunus Emre’nin etkisiyle yazdığı bu lirik, didaktik şiirlerinde tasavvuf düşüncesini işlemiştir.
  • Şiirlerinde “Bayrami” mahlasını kullanmıştır.

Eserleri: Nutuk

Eşrefoğlu Rumi

  • Eşrefoğlu Rumi’nin şiirlerinde Yunus Emre’nin etkisi hissedilir.
  • Hece ve aruz veznini başarıyla kullanmış, lirik şiirler yanında didaktik manzumeler de yazmıştır.
  • Bu ilâhîlerinden birçoğu bestelenerek, bugün bile pek çok yerde okunmaktadır.
  • Onun didaktik içerikli mensur eserlerinde ise devrinin halk dilini en iyi bir şekilde kullanmış olması ve bu sayede tasavvufî ahlakın halk arasında yayılmasında büyük rol oynamıştır.

Eserleri: Divan, Müzekki’n-Nüfûs, Tarikatnâme, Delâilü’n-Nübüvve, Nasihatname

Kaygusuz Abdal

  • Eserlerinden iyi bir tahsil gördüğü anlaşılmaktadır.
  • Elmalı’daki Abdal Musa tekkesine bağlıdır.
  • Alevi- Bektaşi Halk şiirinin kurucusu kabul edilir.
  • Nükteli ve iğneli bir dili vardır.
  • Hem heceyle hem de aruzla şiirler yazmıştır.
  • Şiirlerinden başka nesir türünde yazdığı eserler de vardır.

Eserleri: Kaygusuz Sultan Divanı, Gülistan, Gevhernâme, Minbernâme, Dolapnâme, Kitab-ı Miglate, Dilgüşâ, Saraynâme, Vücudnâme, Budalanâme, Mugalatanâme

16. yüzyıl

Pir Sultan Abdal

  • Alevi-Bektaşi şiir geleneğinin en önemli temsilcilerinden biridir.
  • Osmanlıya karşı bir ayaklanma düzenlediği için Hızır Paşa tarafından idam edilmiştir.
  • Divan şiirinden etkilenmemiş, bütün şiirlerini heceyle yazmıştır.
  • Şiirlerinde tasavvuf, aşk, tabiat ve halkın yaşayışı ile ilgili konuları, yalın bir Türkçeyle dile getirmiştir.
  • Bütün şiirlerinde coşkulu biri lirizm görülür.

17. yüzyıl

Niyazî-i Mısrî

  • Şiirlerinde genelde Niyazi mahlasını kullanmıştır.
  • Çok iyi bir eğitim almış, özellikle tefsir, hadis, fıkıh ve tasavvuf alanlarında kendisini iyi yetiştirmiştir.
  • Türkçe ve Arapça mensur ve manzum on ciltten fazla eseri bulunmaktadır.
  • Edebiyatımızda daha çok mutasavvıf bir şair olarak tanınır.
  • Aruzla yazdığı şiirlerde Fuzulî, hece ile yazdıklarında ise Yûnus Emre’nin etkisi görülür.

Eserleri: Divan

18. yüzyıl

Erzurumlu İbrahim Hakkı

  • Erzurumlu olan sanatçı, çok iyi bir tahsil görmüş hem dini hem de beşerî ilimler sahasında kendini yetiştirmiştir.
  • Devrinin en önemli Türk ve Arap âlimleriyle tanışmış, İstanbul’a gelerek saray alimleriyle bilgi alışverişi yapmıştır.
  • Marifetnâme adlı eseri çağının bütün bilgilerini kapsayan, birçok dile çevrilmiş, ansiklopedi özelliği taşıyan bir eserdir.
  • Şiirlerini hem hece hem de aruzla kaleme almıştır.

Eserleri: Divan, Marifetnâme



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.