Tanzimat Döneminde Şiir ve Özellikleri

  • Şiirde konuşma dili ve üslubuna yönelen bir söyleyiş amaçlanmış; ancak Şinasi’nin dışında bu amaca yaklaşma çabaları yetersiz kalmıştır.
  • Özellikle ikinci dönem şairleri dilde sadeleşme hedefini unutarak şiir dilini yeniden ağırlaştırmışlardır.
  • Tanzimat şiirinde tema olarak Divan şiirinden büyük ölçüde uzaklaşılmış, Batılı bir içerik oluşturulmuştur. Şinasi’nin işlediği “hak, hukuk, adalet, medeniyet, kanun, devlet” temalarına Namık Kemal ve Ziya Paşa “özgürlük, vatan, millet” temalarını eklemiştir. İkinci kuşak şairlerinde ise bu toplumsal temaların yerini aşk, doğa, ölüm gibi kavramlar almış; böylece konu alanı genişleyen şiir, bireyin iç dünyasını arayan bir eyleme dönüşmüştür.
  • Edebiyatımızda ilk metafizik konulu şiirlerle (Makber) ilk pastoral şiirler (Sahra) İkinci dönemde Abdülhak Hamit Tarhan tarafından yazılmıştır.
  • Nazım biçimi bakımından eski şiire bağlı kalınmış; özellikle birinci dönemde gazel, kaside, murabba, terkibibent, terciibent gibi Divan şiiri nazım biçimleri kullanılmıştır. Şinasi’nin mesnevi tipi uyakla kaside yazması uyak konusunda ilk yenilik olsa da biçimle ilgili asıl yenilikler ancak ikinci dönemde Abdülhak Hamit Tarhan’ın cesur girişimleriyle başlamıştır.
  • Hece ölçüsüne değer verilmekle birlikte alışkanlık gereği aruz geleneği sürdürülmüş, hece ölçüsü hiçbir şair için bir deneme olmaktan öte gidememiştir.
  • Nazım birimi olarak genellikle beyit kullanılmıştır.
  • Parça güzelliği yerine bütün güzelliği benimsenmiştir.
  • Fransız edebiyatının etkisinde kalınmıştır.

Tanzimat Şiiri ile Divan Şiiri karşılaştırması

  • Divan edebiyatında aşk, tabiat, tasavvuf, ahlak, din ve devlet büyüklerine övgü temaları; Tanzimat edebiyatında ise hürriyet, eşitlik, adalet, kanun, esaret gibi yeni temalar işlenmiştir.
  • Divan edebiyatında Arap-İran edebiyatlarından alınan nazım şekilleri kendi klasik kurallarına göre kullanılırken, Tanzimat edebiyatında bu nazım şekilleriyle yeni içerikler anlatılmıştır.
  • Divan edebiyatında süslü ve ağır bir dil, Tanzimat edebiyatında daha sade bir dil benimsenmiştir.
  • Divan edebiyatında “Sanat sanat içindir.”, Tanzimat birinci dönemde “Sanat toplum içindir.”, Tanzimat ikinci dönemde ise “Sanat sanat içindir.” Anlayışı hâkimdir.
  • Divan şiirinde parça güzelliği, Tanzimat şiirinde ise konu birliği ve bütün güzelliği ön plandadır.
  • Divan şiirinde seçkin bir zümreye, Tanzimat birinci dönemi şiirinde ise halka hitap edilmiştir.
  • Divan edebiyatında hece ölçüsü önemsenmezken, Tanzimat edebiyatında az da olsa hece ölçüsüyle şiirler yazılmıştır.
  • Divan şiirinde “göz için kafiye”, özellikle Tanzimat ikinci kuşağında ise “kulak için kafiye” anlayışı benimsenmiştir.
  • Divan şiirinde nazım şekilleri başlık gibi kullanılırken, Tanzimat şiirinde şiire içerikle ilgili başlıklar konmaya başlanmıştır.

 



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.