Tanzimat Dönemi’nde Makale

Tanzimat’la birlikte başlayan gazetecilik, yazarlara fikirlerini halkla paylaşma imkânı yaratmıştır. Bu durum makale türünün Türk edebiyatında ortaya çıkmasını sağlamıştır. Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Recaizade Mahmut Ekrem, Ali Suavi ve Muallim Naci Tanzimat Dönemi’nde makale türünde yazılar kaleme alan sanatçılardır. Bu isimler kendi çıkardıkları gazetelerde dil, edebiyat ve siyaset üzerine düşüncelerini paylaştıkları makaleler yazmışlardır.

Bkz: Makale Nedir?

Tanzimat Dönemi Makalelerinin Genel Özellikleri

  • Edebiyatımızda makale türünün ilk örnekleri Tanzimat Dönemi’nde verilmiştir. Şinasi’nin kaleme aldığı “Tercüman-ı Ahvâl Mukaddimesi” edebiyatımızın ilk makale örneğidir.
  • Bu dönemde makaleler, gazetecilik faaliyetleri ile birlikte gelişim göstermiştir.
  • Tanzimat sanatçıları makalelerini genellikle edebiyat, sanat, şiir vb. konular üzerine temellendirmişlerdir.
  • Bu dönemde yazarlar, makaleler aracılığıyla yeni bir edebiyat anlayışı oluşturma çabasına girmişlerdir.
  • Tanzimat sanatçıları, makalelerde halka ulaşmayı amaçlamışlar, bu nedenle sade bir dil hedeflemişlerdir. Ancak başarılı olamamışlar, makalelerde de ağır bir dil kullanmışlardır.
  • Bu dönemde yazılan önemli makaleler şunlardır:



Tercüman-ı Ahvâl Mukaddimesi

İbrahim Şinasi’nin 1860 yılında Tercüman-ı Ahvâl gazetesinde yayımlanan bu mukaddimesi (ön sözü) edebiyatımızda ilk makale örneği sayılır. Makalede gazetenin faydaları ve halkın düşüncelerini rahatça ifade edebilmesi üzerinde durulmuştur.

Şiir ve İnşâ

Ziya Paşa’nın 1868’de Londra’da çıkarılan Hürriyet gazetesinde yayımlanan makalesidir. Yazar bu makalesinde Türk edebiyatını modernleştirmenin ve millileştirmenin en üst derecesine birdenbire sıçramıştır. Makalesinde divan edebiyatını millî bir edebiyat olarak görmediğini söyleyen yazar asıl Türk edebiyatının halk edebiyatı olduğunu belirtmiştir.

Ziya Paşa daha sonra bu görüşünden de vazgeçecek ve bu tutumu Namık Kemal tarafından eleştirilecektir.

Lisan-ı Osmanînin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazâtı Şâmildir

Namık Kemal’in Tasvir-i Efkâr gazetesinde yayımlanan bu makalesi, edebiyatımızın ilk eleştiri yazısı örneği olarak da kabul edilir. Namık Kemal bu makalede divan edebiyatının dilini eleştirir, dilde millî olmak gerekliliğinden söz eder.

Bu makale, “yeni edebiyatn”, “eski edebiyata” karşı ilk edebî beyannamesi olma değeri taşır. Namık Kemal, edebiyatın bir dil meselesi olmasından hareketle öncelikle dilin millileştirilmesini önermiştir. Çünkü ona göre Arapça ve Farsça etkisindeki Osmanlı Türkçesi anlaşılmaktan uzaktır. Yazar, ayrıca aruz veznine karşı çıkarak hece veznini savunmuştur.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.