Tanzimat Döneminde İlkler

“Tanzimat Döneminde İlkler” isimli bu yazımızda edebiyatımızda Tanzimat ile beraber görülmeye başlayan eserlerin ilk örneklerini derledik. İyi çalışmalar…

Tanzimat edebiyatı, Doğu kültürünün yanında Batı kültürüyle de yetişen sanatçıların, Batı edebiyatını örnek alarak meydana getirdikleri bir edebiyattır. Bu edebiyat, 1860’ta, Şinasi’nin Agâh Efendi ile birlikte Tercüman-ı Ahval gazetesini çıkarmalarıyla başlamış, 1895’e kadar sürmüştür. O güne kadar Fars ve Arap kültürlerinden etkilenerek kendi dokusunu kaybetmeden bir Türk-İslam kültürü oluşturan Türk toplumu, yeni bir kültür ile (Batı kültür ve medeniyeti) yüz yüze gelmiş ve Batıya hayran sanatçıların ve bazı devlet adamlarının etkisiyle yaşamdan müziğe, politikadan anayasal düzene yeniliklerle tanışmaya başlamıştır.

Bkz: Tanzimat Edebiyatı

Edebiyatımızda yenileşme veya batılılaşma devri olan Tanzimat edebiyatı, dönemin sanatçılarından Şinasi ile başlamıştır. Şinasi, modern Türk edebiyatı için örnek olabilecek ilk çalışmalarını 1859-1860 yıllarında gerçekleştirmiştir. Bu dönemde birçok edebi ve öğretici metin türü edebiyatımıza dahil olmuştur.


Tanzimat Döneminde ilkler şunlardır:

İlk yerli roman: Şemsettin Sami – Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat
İlk çeviri roman: Yusuf Kâmil Paşa (Fenelon’dan çeviri) – Telemak
İlk tarihi roman: Namık Kemal – Cezmi
İlk edebi roman: Namık Kemal – İntibah
İlk realist roman: Recaizade Mahmut Ekrem – Araba Sevdası
İlk köy romanı: Nabizade Nazım – Karabibik
İlk psikolojik roman: Nabizade Nazım – Zehra
İlk köy şiiri: Muallim Naci – Köylü Kızların Şarkısı
İlk pastoral şiir: Abdülhak Hamit – Sahra
İlk kafiyesiz şiir: Abdülhak Hamit Tarhan – Validem
İlk yerli tiyatro eseri: Şinasi – Şair Evlenmesi
Sahnelenen ilk tiyatro eseri: Namık Kemal – Vatan Yahut Silistre
İlk resmi Türkçe gazete: Takvim-i Vekayi
İlk yarı resmî gazete: Ceride-i Havadis
İlk özel gazete: Tercüman-ı Ahval
İlk şiir çevirisi: Şinasi – Tercüme-i Manzume
İlk Makale: Şinasi – Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi
Noktalama işaretlerin kullanan ilk sanatçı: Şinasi
İlk antoloji: Ziya Paşa – Harabat
İlk röportaj örneği: Ziya Paşa – Rüya
İlk atasözleri kitabı: Şinasi- Durub-ı Emsal-i Osmaniye
İlk hikâye: Ahmet Mithat Efendi- Letâif-i Rivayat
Batılı anlamda ilk hikâye: Samipaşazade Sezai – Küçük Şeyler
İlk Eleştiri: Mes’ele-i Mebhûsetü’n – Anha – Şinasi
Batılı anlamda ilk eleştiri: Namık Kemal – Tahrib-i Harabat
İlk mizah dergisi: Teodor Kasap – Diyojen
Batılı anlamda ilk günlük: Direktör Ali Bey-Seyahat Jurnali
Anadolu Türkçesine ait ilk sözlük: Ahmet Vefik Paşa- Lehçe-i Osmani
İlk Çocuk Dergisi: Mümeyyiz



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.