Tanzimat Döneminde Gazetecilik, Tanzimat Gazeteleri ve Özellikleri

Tanzimat Döneminde gazetecilik çalışmaları edebiyatla yakından ilgilidir. Birçok yazar gazetecilikle uğraşmış, ilk edebi yazılar önce gazetelerde yayımlanmıştır. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Ali Suavi, Ahmet Mithat Efendi, Ebuzziya Tevfik, Şemsettin Sami dönemin gazete çıkarmış ünlü yazarlarıdır.

Türkiye’de resmi bir gazete olan Takvim-i Vekâyi (1831)’nin yayımlanmasıyla başlayan basın hayatı, 1840’da yarı resmî Ceride-i Havadis’le ve 1850’de meslek gazetesi özelliğinde Vakayi-i Tıbbiye ile devam eder.

Özel Türk gazeteciliği ise 1860’ta Şinasi ve Agâh Efendi’nin çıkardıkları “Tercüman-ı Ahvâl” ile başlar. Bu gazetenin edebiyatımızda ayrı bir yeri vardır. Osmanlı ülkesinde ilk özel Türkçe gazete olan Tercüman-ı Ahval hem gazetecilik hem de edebiyat ve kültür tarihi yönünden bir dönüm noktasıdır. Sosyal ve siyasal olayların yoğunluk arz ettiği halk tarafından merak ve heyecanla izlenen olaylar bu gazetede yayınlanmıştır. Tercüman-ı Ahval, bir övgü gazetesi değil, düşünce ve tartışma gazetesi olmuş, fertlerin düşünce ve kanaatlerini açığa vurulmasına katkı sağlamıştır. İmtiyazlı baş yazı geleneği ilk bu gazetede başlamış, tefrika ve tartışmalar, haberi ön plana çıkaran araştırmalar, eğitim sisteminin aksaklıkları ve siyasi eleştiri örnekleri yine ilk bu gazetede yer almıştır. İlk edebî tefrika da bu gazetede yayınlanır. Bu, Şinasi’nin Şair Evlenmesi adlı oyunudur. Gerçekten o dönemde bütün yazarlar, ilk edebî yazılarını gazetelerde yayınlamışlardır. Bu nedenle Tanzimat döneminde gazetecilik, edebî açıdan çok büyük önem taşır. Tercüman-ı Ahvâl’i Şinasi’nin 1862’de çıkardığı “Tasvir-i Efkâr”, Ali Suavi’nin 1866’da çıkardığı “Muhbir” gazeteleri izler.

Ziya Paşa ve Namık Kemal 1867 yılında Londra’da “Hürriyet“i çıkarırlar. Bu gazete yurt dışında yayımlanan ilk Türk gazetesi olma özelliği taşır.

Namık Kemal 1871’de İbret’i, Ahmet Mithat Efendi 1872’de önce Devir, sonra Bedir gazetelerini daha sonra da 1878’de Tercüman-ı Hakikat gazetelerini çıkarır. Şemsettin Sami de basın hayatına Sabah (1876), Tercüman-ı Şark (1878) gazeteleri ve Hafta dergisi (1880) ile katılır.

Dönemin en ünlü gazetecisi ise Hadika (1872), Sirac (1873) gazetelerini çıkaran Ebuzziya Tevfik’tir. Basiret gazetesi sahibi Ali, İkdam gazetesi sahibi Ahmet Cevdet, uzun yıllar Mizan’ı yayımlayan Mehmed Murad dönemin diğer ünlü gazetecilerindendir. Mecmua-yı Ebuzziya, Hazine-i Evrak (1882), Hazine-i Fünun (1882), Gayret (1886), Âsâr (1886), Maarif (1890), Resimli Gazete (1891), Malumat (1893) dönemin en popüler edebiyat ve fikir dergileridir.

Tanzimat gazeteciliği; halkın bakış açısının yanı sıra edebiyatında değişmesinde büyük etkiye sahiptir. Çünkü günlük yaşamın gazeteyle ön plana geçmesi, edebiyatımızda da etkisini gösterir. Bu gazeteleri okuyanlar, Batı’dan yapılan roman çevirilerini izleyenler, yeni bir dünya görüşüyle karşılaşırlar. Tanzimat’la gelen ve gelişen Türk gazeteciliği, Türk edebiyatının yepyeni bir döneme girmesini sağlar. Makale, fıkra, haber, röportaj, sohbet, mülakat, anı, gezi, şiir, inceleme, eleştiri, deneme, hikâye ve roman türlerinin gelişmesinde gazeteciliğimizin etkisi büyük olur.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.