Tanzimat Döneminde Çıkarılan Gazeteler

II. Mahmut döneminde ilk resmî gazetenin yayımlanmasıyla birlikte Türk toplumu gazete ile tanışmıştır. Tanzimat döneminde gazete büyük önem kazanmış, gazetecilik faaliyetleri hız kazanmıştır. Toplumu aydınlatmada ve ona yön vermede kendilerini sorumlu hisseden aydın-yazarlar gazete aracılığıyla halka ulaşmaya çalışmışlardır.

Tanzimat gazeteciliği; halkın bakış açısının yanı sıra edebiyatın da değişmesinde büyük etkiye sahiptir. Makale, deneme, fıkra, sohbet gibi türler, gazete sayesinde edebiyatımızda dahil olmuştur. Ayrıca Tanzimat öncesi edebiyatımızda görülen edebi türler de gazete sayesinde gelişme göstermiştir. Roman, şiir tiyatro gibi ürünler de gazeteler aracılığıyla halkla buluşmuştur.

Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Mithat Efendi, Ahmet Vefik Paşa, Ebüzziya Tevfik, Şemsettin Sami, Recaizade Mahmut Ekrem gibi Tanzimat Edebiyatı’nın önde gelen isimleri, gazetecilik ile edebiyat faaliyetlerini kaynaştırmışlardır.

Tanzimat Döneminde Çıkarılan Gazeteler Şunlardır:

Takvim-i Vekayi

1831’de II. Mahmut zamanında ve onun isteğiyle haftalık olarak ve Osmanlıca, Arapça, Ermenice, Farsça, Fransızca, Rumca baskılarla yayınlandı. Yurt içinden ve yurt dışından çeşitli haberleri halka aktaran gazete dokuz yıl boyunca Osmanlının tek yerli gazetesi olarak faaliyet gösterdi. Ceride-i Havadis 1840’ta William Churchill adlı bir İngiliz tüccar tarafından, Tanzimat Fermanı’nın ilandan bir yıl sonra kuruldu. İlk başlarda özel sermaye ile kurulsa da daha sonra, umduğu abone sayısına ulaşamayınca yayınına bir süre ara vermek durumunda kaldı. Hükümetin kendisine aylık 2.500 kuruşluk bir ödenek bağlaması üzerine yeniden yayın hayatına döndü, dolayısıyla bu gelişmeden sonra yarı resmi bir kimliğe büründü.

Ceride-i Havadis

Osmanlı’da İlk yarı resmî gazete olarak İngiliz William Churchill tarafından 1840’ta çıkartılmıştır. Bu gazetede zaman zaman yabancı dilde yayınlanan gazetelerden yapılan çeviriler yayınlanır; böylece Batı’dan haberler, bilgiler verilirdi.

Tercüman-ı Ahval

1860’ta Şinasi ile Agâh Efendi’nin birlikte çıkardıkları ilk özel Türk gazetesidir. Tercüman-ı Ahval, sütunlarında siyasî makalelere yer vererek fikir gazeteciliğini başlatan ilk Türk gazetesidir. Edebî eserlerin de yayımlandığı gazetede, Batılı anlamda ilk Türkçe oyun olan Şinasi’nin “Şair Evlenmesi” de (1860) dizi olarak yayınlanmıştı. Gazete, Ziya Paşa’nın kaleme aldığı sanılan ve eğitim sistemine sert eleştirilerde bulunan bir yazı yüzünden Mayıs 1861’de iki hafta süreyle kapatıldı. Bu olay Türk basınında yayın durdurmanın ilk örneği oldu. 792 sayı yayımlanan Tercüman-ı Ahval 11 Mart 1866’da yayınına son verdi. Şinasi 24. sayısından sonra gazeteden ayrılmıştır.

Tasvir-i Efkâr

1862’de Şinasi tarafından çıkarıldı. Modern Türk gazetesinin öncüsü kabul edilir. Şinasi; Tasvir-i Efkâr’da hükümetin dış politikadaki tavrına da eleştiriler getirdi. Sosyal konulara da eğilen Şinasi, İstanbul’un kent olarak sorunları, yoksulların durumu gibi pek çok konuyu kamuoyunun gündemine taşıdı.1865’te Şinasi Fransa’ya gittikten sonra gazeteyi Namık Kemal çıkardı. O da Avrupa’ya gidince gazeteyi Recaizade Mahmut Ekrem yayımladı. Meşrutiyet ve hürriyet kelimeleri, ilk kez Tasvir-i Efkâr’da kullanılmıştır.

Muhbir

1866’da çıkarılır. Kurucusu Diyarbakırlı Filip Efendi, başyazarı ise Ali Suavi’dir. Muhbir, ilk sayısından başlayarak, iç meseleler hakkında halkı aydınlattı. Gazete, bu meseleler arasında Girit meselesine ayrı bir önem vermiştir. Ali Suavi, Avrupa’ya kaçtıktan sonra da gazeteyi yayımlamaya devam etmiştir. Farklı dillerde de yayın yapan gazete özellikle inkılap fikirlerini yaymaya çalışmıştır.

İbret

1870 yılında yayın hayatına başlayan gazetenin adı iki yıllık çalkantılı bir dönem geçirdikten sonra Ahmet Mithat Efendi tarafından kiralandı. 1872’den başlayarak Namık Kemal, Ebüzziya Tevfik gibi ünlü adların bulunduğu kadrosuyla çıkmaya başladı. Başyazarı Namık Kemal’dir. Özellikle Namık Kemal’in yazıları nedeniyle ilgi gören gazete, yine Namık Kemal’in Vatan yahut Silistre piyesinin yüzünden kapatılmıştır.

Tercüman-ı Hakikat

II. Abdülhamid döneminde yayımlanan en önemli gazetedir. 1878’de çıkmaya başlayan Tercüman-ı Hakikat, Ahmed Mithat’ın başarılı kalemi ile ve hükümeti tenkid etmeyen büyüklere şantaj, sansasyon özelliğinde olmayan ciddi haberciliğiyle bu devrin en uzun ömürlü ve itibarlı gazetesi oldu. Daha sonra Muallim Naci’nin idare ettiği bir edebi ilave verdi. Bu son derece ciddi ve terbiyevi bir edebiyat mecmuasıydı. Çocuklar için haftalık ilaveler verdi. Bu gazetede telif romanlar tefrika edildiği gibi, Batı klasikleri de verilmiştir.

Hürriyet

1868’de Londra’da Namık Kemal ve Ziya Paşa tarafından çıkarıldı. Yurt dışında yayınlanan ilk Türk gazetesidir. Ayine-i Vatan Eğribozlu Mehmed Arif Bey’in gazetesi 1866’da çıkmıştır. İlk resimli gazetedir.

Terakki

1868’de Ali Raşid ve Filip Efendi’lerin çıkarttığı gazetedir. Gazetenin haftada bir kez ilave olarak mizah nüshası da vardır.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.