Tanzimat 1. Dönem Sanatçıları

Tanzimat 1. Dönem Sanatçıları, edebiyatımızda yeniliğin öncüsü olmuşlardır. Tanzimat Fermanı’nın ardından oluşan toplumsal yapı sayesinde Batı’yı tanıma fırsatı bulan sanatçılar edebiyatta da yenilikler yapmayı amaçlamışlar ve büyük oranda bunu başarmışlardır. Tanzimat 1. Dönem sanatçıları;

  • Sanat toplum içindir, anlayışını benimsediler.
  • Divan edebiyatını eleştirip dilde sadeleşmeyi hedeflediler ancak bunu başaramadılar.
  • Halk edebiyatını, hece ölçüsünü savundular ancak tiyatro metinlerindeki kısmi sadelik ve şiirde bazı hece denemeleri dışında bir mesafe alamadılar.
  • Şiirde estetiği ikinci plana attılar, şiirde konu bütünlüğüne önem verdiler, başlık kullandılar.
  • Eski nazım biçimlerini kullandılar, Divan şiirinin klasik yapısına bağlı kalmadılar.

Bkz: Tanzimat Edebiyatı’nın Genel Özellikleri

Tanzimat 1. Dönem  Sanatçıları

Şinasi (1826-1871)

  • Batı etkisindeki Türk edebiyatının kurucusudur.
  • Sivil olarak yurt dışına gönderilen ilk sanatçıdır.
  • Sanatçı yönünden çok yenilikçiliği ile önem kazanmıştır.
  • Düşüncelerini basın ve edebiyat yoluyla hayata geçirmeye çalışmış, bunda da başarılı olmuştur.
  • Köklü bir Batılılaşmayı savunan sanatçı, klasik şiire bağlı kalmış ancak şiirin konusunu tamamen değiştirmiştir.
  • Edebiyat dilinin, günlük konuşma diline yaklaşması için çaba harcamış, bu doğrultuda didaktik manzumeler vermiştir.
  • Düz yazıda cümlelerin kısa tutulması gerektiğini savunmuştur.
  • Klasisizmin etkisinde kalmıştır.
  • İlklerin sanatçısıdır:

– Agâh Efendiyle birlikte ilk sivil gazeteyi (Tercüman-ı Ahval) çıkarmıştır.
– Bir süre sonra yalnız başına Tasvir-i Efkâr’ı çıkarmıştır.
– Gazetede şiir yayınlayan ilk sanatçıdır.
– Edebiyatımızdaki ilk makaleyi yazmıştır.
– İlk kez noktalama işaretlerini kullanmıştır.
– İlk tiyatro eserini (Şair Evlenmesi) yazmıştır.
– Fransız edebiyatından ilk şiir çevirilerini (Tercüme-i Manzume) yapmıştır.
– La Fontaine’den fabl çevirileri yapmıştır.

Eserleri: Şair Evlenmesi (İlk yerli tiyatro), Müntehebat-ı Eş’ar (Kendi şiirlerini topladığı kitap), Durub-ı Emsal-i Osmaniye (Türk atasözlerini derlediği kitap), Tercüme-i Manzume (La Fontaigne, Racine, Fenelon gibi Fransız sanatçılarından şiir çevirisi)

Bkz: Şinasi Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri

Namık Kemal (1840-1888)

  • Tanzimat 1. Dönem sanatçıları içinde önemli bir yeri olan Namık Kemal, milli değerlerimize zarar vermeden Avrupalılaşmayı hedeflemiştir.
  • Biçimsel anlamda klasik şiire (gazel, kaside, murabba) bağlı kalmış; içerik olarak hürriyet, eşitlik, vatan ve millet sevgisi gibi temaları şiirimize sokmuş ve sıklıkla işlemiştir.
  • Hikâye dışında Batı tarzı türlerin hemen hepsinde eser vermiştir.
  • Romanlarında romantizmin etkileri görülür.
  • Sanatı toplum yararına kullanan sanatçılardandır.
  • İdealist bir mücadele insanıdır. Bu yönüyle özellikle Hamit ve Ekrem’e tesir etmiştir.

Eserleri: İntibah (İlk edebi roman), Cezmi (İlk tarihi roman), Vatan Yahut Silistre, Zavallı Çocuk, Gülnihal, Celaleddin Harzemşah, Akif Bey, Karabela (Tiyatro), Tahrib-i Harabat, Celal Mukaddimesi, Takip, Renan Müdafaanamesi (Eleştiri), Selahattin Eyyubi, Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim (Biyografi), Osmanlı Tarihi, Kanije Muhasarası, Silistre Muhasarası, Bârika-i Zafer (Tarih)

Bkz: Namık Kemal Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri

Ziya Paşa (1829-1880)

  • Klasik şiirimizde Nabi ile başlayan hâkimane şiirin son büyük temsilcilisidir.
  • Şiirleri teknik, duyuş ve düşünüş yönüyle eskiye bağlı; fikir ve içerik yönüyle yenidir.
  • Şiirlerinde devrinin siyasi ve sosyal olaylarını, politikacıların kötü tutumlarını, sosyal ahlakın düşkünlüğünü, ülkenin geri kalmışlığından duyduğu acıyı güçlü bir hiciv tekniğiyle işledi.
  • Şiir ve İnşa adlı makalesinde halk şiirine yönelmeyi savundu, bu görüş doğrultusunda heceyle şiirler yazdı.
  • Daha sonra yayınladığı Harabat adlı şiir antolojisinde asıl edebiyatımızın Divan edebiyatı olduğu görüşünü dile getirdi.
  • Kendisine asıl şöhreti kazandıran eseri ünlü Terkib-i Bend’idir.
  • Hece veznini kullanarak yazdığı birkaç türkü denemesi vardır.

Eserleri: Şiir ve İnşa (yazıda halk dili, şiirde halk şiirini savunan makale), Eşar-ı Ziya (Şiir), Harabat (Ön sözünde divan şiirini övdüğü antoloji), Terkib-i Bend, Terci-i Bend (Sosyal hiciv ve vecize niteliğinde beyitleri vardır.), Zafername (Sadrazam Ali Paşa’yı hicveder), Rüya (İlk mülakat), Defter-i Âmal (Anı), Endülüs Tarihi, Engizisyon Tarihi, Emile (Çeviriler)

Bkz: Ziya Paşa Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri



Ahmet Mithat Efendi (1844-1913)

  • Tanzimat döneminde halk için roman anlayışını başlatmıştır.
  • Halka okuma zevkini aşılamak ve ilim öğretmek için yazdığından sanatı ikinci plana itmiştir.
  • Yazıları sohbet havasındadır. Romanlarında sık sık akışı keserek okura bilgi vermiştir.
  • Ona göre edebiyat, bilginlerin daha önce araştırıp bulduklarını halka yayan bir araçtan başka bir şey değildir.
  • Hemen her konuda yazmıştır.
  • Şiir hariç edebiyatın birçok türünde eser vermiştir. 36’sı roman olmak üzere eserlerinin sayısı 200 civarındadır.
  • Romantizmin etkisinde kalmıştır.
  • “Esrar-ı Cinayet” adlı romanı edebiyatımızda ilk polisiye roman sayılır.

Eserleri: Hasan Mellâh, Hüseyin Fellah, Dünyaya İkinci Geliş, Felatun Bey ile Rakım Efendi, Henüz On Yedi Yaşında, Esrâr-ı Cinâyât, Jön Türk, Yeniçeriler (Roman) Letâif-i Rivâyât (24 ciltlik öyküler kitabı. Öykü türünün ilk örnekleri kabul edilir. Kıssadan Hisse (Öykü) Avrupa’da Bir Cevelan, Sayyadane Bir Cevelan (Gezi yazısı) Siyavuş, Açık Baş, Çengi (Tiyatro)

Bkz: Ahmet Mithat Efendi Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri

Ahmet Vefik Paşa (1823-1891)

  • Tanzimat döneminin Türkçülük ve milliyetçilik akımının ilk temsilcilerinden olmuştur.
  • Türk tarihinin Osmanlılardan başlamadığını göstermek amacıyla Ebulgazi Bahadır Han’ın Şecere-i Türki’sini Anadolu Türkçesine çevirmiştir.
  • Klasisizmin etkisinde kalmıştır.
  • Türk tiyatrosunun önemli isimlerinden biri olan Ahmet Vefik Paşa aynı zamanda bir devlet adamıdır.
  • İlk büyük edebi çevirmenlerimizdendir.
  • Moliere’in hemen hemen bütün oyunlarını tercüme ve adapte etmiştir.

Eserleri: Şecere-i Türki (Çeviri eser), Lehçe-i Osmani (Sözlük) , Fezleke-i Tarihi Osmani (Tarih), Kocalar Mektebi, Okumuş Kadınlar, Zor Nikâh, Zoraki Tabip, Yorgaki Dandini, Adamcıl, Tartüf, Dudu Kuşları (Çeviri ve adaptasyonlar)

Bkz: Ahmet Vefik Paşa Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri

Şemsettin Sami (1850-1904)

  • Tanzimat döneminde dille ilgili önemli çalışmalar yapmıştır.
  • Dilin sadeleşmesi için çaba harcamış, milli bir dil oluşturulmadan milli bir edebiyatın meydana getirilemeyeceğini savunmuştur.
  • Sözlük ve ansiklopedi alanında yaptığı çalışmaların sayısı elli civarındadır.
  • Orhun Yazıtları ve Kutadgu Bilig’i Türkiye Türkçesine çeviren ilk sanatçıdır.
  • Taaşşuk- ı Talat ve Fitnat adlı romanı, edebiyatımızda bu türün ilk örneğidir.

Eserleri: Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat (İlk yerli roman), Kamus-ı Türki, Kamus-ı Arabi, Kamus-ı Fransevi (Üç ayrı sözlük), Kamusu’l Âlam (6 ciltlik tarih, coğrafya ve ünlüler ansiklopedisi), Besa yahut Ahde Vefa, Gave, Seydi Yahya (Tiyatro)

Bkz: Şemsettin Sami Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri

Direktör Ali Bey (1844-1899)

  • Diyojen dergisindeki yazılarıyla mizah edebiyatının öncülerinden bir olmuştur.
  • Moliere’den yaptığı uyarlamalarla tiyatronun gelişmesine katkı sağlamıştır.
  • Eserlerinde konuşma diline yakın bir dil kullanmıştır.
  • Lehçetü’l Hakayık adlı sözlüğü de kelimeleri mizahi yönden açıklayan yine türünün ilk örneği bir sözlüktür.
  • Seyahat Jurnali adlı gezi kitabı da Batıdaki anlamıyla günlük türünün ilk örneği kabul edilir.

Eserleri: Ayyar Hamza, Misafir-i İstiskal, Geveze Berber, Letafet, Memiş Ağa, Kokona Yatıyor (Tiyatro eserleri), Lehçetü’l Hakayık (Mizahi sözlük), Seyahat Jurnali (Günlük)

Bkz: Direktör Ali Bey Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri

Ahmet Cevdet Paşa (1822-1895)

  • Tanzimat döneminde idari, kültürel ve edebi çalışmalarda bulunmuştur.
  • Türkçenin konuşulduğu gibi yazılması gerektiğini savunmuş, şiirde hece vezninin kullanılmasının doğru olduğunu belirtmiştir.
  • Tarih, hukuk, dil ve edebiyat alanlarında çok sayıda eser vermiştir.

Eserleri: Mecelle (İslam hukuku kitabı), Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hulefa (Tarih kitabı), Tezakir-i Cevdet (Devrinin siyasi, içtimai, ahlaki durumunu anlattığı kitap), Divançe-i Cevdet (Şiirleri), Belagat-ı Osmaniye (Dille ilgili kitap)

Bkz: Ahmet Cevdet Paşa Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.