Şiirde Kafiye Bulma

Şiir ritme ve imgeye dayanan, kendine özgü dili ve söyleyişleriyle estetik etkilenmeler yaratan bir sanattır. Şiiri diğer edebi türlerden ayıran en önemli özellik ahenk unsurlarıdır. Bu ahenk unsurlarının başında da kafiye gelir. Bu yazımızda şiirde kafiye bulma konusuna değineceğiz.

Kafiye Nedir?

Şiiri oluşturan en küçük yaptı birimine dize (mısra) adı verilir. Mısra sonlarında bulunan okunuşu, yazılışı, anlamı ve görevi aynı olan ses benzerliklerine ise kafiye (uyak) denir. Kafiyeler, dize sonlarındaki benzer seslerin sayısına göre adlandırılır. Tek ses benzerliğine yarım kafiye, iki ses benzerliğine tam kafiye, üç ve daha fazla ses benzerliğine ise zengin kafiye adı verilir. Ayrıca cinaslı kafiye ve tunç kafiye isimli kafiye çeşitleri de vardır. Detaylı bilgi için

Bkz: Şiirde Kafiye

DİKKAT: Bir şiirde kafiye bulma işine başlamadan önce, şiirde redif olup olmadığına bakılmalıdır.


Redif Nedir?

Dize sonlarında bulunan kelime tekrarlarına ya da eş görevli ek kullanımına redif denir. Redifte ses benzerliği aranmaz. Görev ve anlam benzerliği aranır. Bir şiirde kafiyeden önce redif aranır. Daha sonra kalan kısımda kafiye bulunur.

  • Bir şiirde redif, ek şeklinde bulunabilir.

Ben aldandım karanfilin alına
Selam, tomurcuklu defne dalına

Yukarıdaki dizelerde “alına” ve “dalına” sözcüklerinde ses benzerlikleri görülmektedir. “al” ve “dal” sözcüklerine “-ına” ekleri gelmiştir. Bu nedenle “-ına”lar redif görevindedir.

  • Bir şiirde redif, kelime şeklinde bulunabilir.

Garibim namıma Kerem diyorlar
Aslı’mı el almış harem diyorlar
Hastayım derdime verem diyorlar
Maraşlı Şeyhoğlu Satılmış’ım ben

Yukarıdaki dizelerde ilk üç dizenin sonunda yer alan sözcükler aynıdır. Bu sözcükler arasında bir anlam farklılığı da bulunmamaktadır. Bu nedenle “diyorlar” sözcüğü redif görevindedir.

  • Bir şiirde redif hem ek hem kelime şeklinde bulunabilir.

Ecel tuzağını açamaz mısın
Açıp da içinden kaçamaz mısın

Yukarıdaki dizelerde “aç-” ve “kaç-” fiillerine “amaz mısın” ek ve sözcükleri getirilmiştir. Bu nedenle “amaz mısın”lar rediftir.

  • Bir şiirde redif bulunmak zorunda değildir. Bu durumda doğrudan kafiyeye bakılır.

Kamu bîmârına cânân
Devâ-yi derd ider ihsân
Niçin kılmaz mana dermân
Meni bîmâr sanmaz mı?

Yukarıdaki dizelerde “canan”, “ihsan” ve “derman” sözcükleri herhangi bir ek almamıştır. Bu nedenle bu dizelerde redif yoktur. Son iki sesler biribirine benzediği için (an) tam kafiye vardır.

Şiirde Kafiye Bulma Örnekleri

Şiirde redifin nasıl bulunduğunu anladıktan sonra şiirde kafiye bulma işlemine başlayabiliriz. Şiirde kafiyenin nasıl bulunduğunu örnekler üzerinden açıklamaya çalışacağız.

Örnek 1

Arzuladık geldik can fedâ olsun
Hayâlin ruhuma bir gıdâ olsun
Altınoluk sana elvedâ olsun
Durmasın çağlasın dillerim yâre

Yukarıdaki dörtlükte “olsun” sözcükleri tekrar edilmiştir ve aralarında bir anlam farklılığı yoktur. Bu nedenle “olsun” sözcüğü rediftir. Geri kalan “feda”, “gıda” ve “elveda” sözcüklerininde iki ses benzerliği bulunduğu için (da) bu dörtlükte “tam kafiye” vardır.

Örnek 2

Sümmani’yem ya Rab gönlüm hoş eyle
Ya sabır ver ya bağrımı taş eyle
Ya bir çift kanat ver ya bir kuş eyle
Tez varayım yar bağında talan var

Yukarıdaki dörtlükte “eyle” sözcükleri tekrar edilmiştir ve aralarında bir anlam farklılığı yoktur. Bu nedenle “eyle” sözcüğü rediftir. Geri kalan “hoş”, “taş” ve “kuş” sözcüklerinde tek ses benzerliği bulunduğu için (ş) bu dörtlükte “yarım kafiye” vardır.

Örnek 3

Gel, kurudu köklerim, bir damla su ver zalim
Gel, dindir bu acıyı, kalmadı benim halim

Yukarıdaki dizelerin sonunda yer alan “zalim” ve “halim” sözcüklerinde ses benzerlikleri görülmektedir. Bu dizelerde sondan dört ses benzerlik gösterdiği için (alim) zengin kafiye vardır.

Bkz: Şiirde Redif ve Kafiye Online Test



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.