Şiir İncelemesi: Rasih’in “Üstüne” Redifli Gazeli

Rasih’in “üstüne” redifli şiiri, divan edebiyatımızın en güzel gazel örneklerindendir. Bu şiir, çok beğenilmiş ve yüzyıllar boyunca birçok şair, bu şiire nazire yapmıştır. Bu yazımızda Rasih’in “üstüne” redifli şiirini sizler için inceledik.

GAZEL

Süzme çeşmin, gelmesün müjgân müjgân üstüne
Urma zahm-i sîneme, peykân peykân üstüne

Rîze-i elmâs eker, her açtığı zahme o şûh
Lütfü vâr olsun, eder ihsân ihsân üstüne

Dîlde gâm var şimdilik, lûtfeyle, gelme ey sürûr
Olamaz bir hânede mihmân mihmân üstüne

Yârdan mehcûr iken düştük diyâr-ı gurbete
Dehr, gösterdi yine, hicrân hicrân üstüne

Hem mey içmez hem güzel sevmez demişler hakkına
Eylemişler Râsih’e, bühtân bühtân üstüne

Günümüz Türkçesi

  • Gözünü süzme, kirpiklerin üst üste gelmesin ki, bağrımın yarasına ok üstüne ok vurmuş olmayasın.
  • O cana yakın, çapkın güzel her açtığı yaraya elmas kırıntısı, elmas tozu eker; ihsan üstüne ihsan ettiği için lütfu var olsun!
  • Ey sevinç! Şimdilik gönülde gam var, sen lütfet de gelme; bir evde misafir üstüne misafir olamaz.
  • Sevgiliden ayrı kalmışken bir de gurbet diyarına düştük; felek bize gene hicran üstüne hicran gösterdi.
  • Rasih için: “Hem şarap içmez hem de güzel sevmez” demişler; hakkında iftira üstüne iftira etmişler.

A) Dil ve Anlatım Özellikleri

Divan şairleri şiirlerinde Arapça ve Farsça sözcüklere sıkça yer vermişlerdir. Dönemin genel özelliklerine uygun olarak bu şiirde de birçok yabancı sözcük ve tamlama kullanılmıştır. Yine de bu şiir için, emsallerine göre daha sadece bir dille yazıldığını söyleyebiliriz.

B) Ahenk Özellikleri

a) Ölçü: Bu şiirde aruz ölçüsünün Fâilâtün/ Fâilâtün/ Fâilâtün/ Fâilün kalıbı kullanılmıştır.

b) Nazım Birimi: Her gazelde olduğu gibi bu gazelde de nazım birimi olarak beyit kullanılmıştır. Gazel türü hakkında detaylı bilgiye ulaşmak için tıklayınız.

c) Kafiye Şeması: Bu şiirin kafiye şeması şu şekildedir:

… müjgân üstüne-a
… peykân üstüne-a

… şûh-b
… ihsân üstüne-a

… sürûr-c
… mihmân üstüne-a

… gurbete-d
… hicrân üstüne-a

… hakkına-e
… bühtân üstüne-a

ç) Redif-Kafiye: Bu şiirin redif ve kafiyesi şu şekildedir:

… müjgân üstüne
… peykân üstüne
… ihsân üstüne
… mihmân üstüne
… hicrân üstüne
… bühtân üstüne

“üstüne” redif, “ân” zengin kafiye

DİKKAT: Şiirde redif ve kafiye konusundan da bildiğiniz üzere mısra sonlarındaki uzun ünlüler iki ses kabul edilir. Bu şiirde de “ân” iki ses iki görünse de uzun a bulundurduğu için üç ses kabul edilir. Bu nedenle zengin kafiyedir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.