Servetifünun Şiirinin Genel Özellikleri

Edebiyatımızda 1896-1901 yılları arasında geçen dönem Servetifünun ya da Edebiyatıcedide Dönemi olarak adlandırılır. Bu dönem Türk edebiyatında köklü değişiklikler yaşanmış, Türk şiiri de bu değişiklikten payını almıştır. Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin başta olmak üzere Servetifünun şairleri Türk şiirinde daha önce görülmeyen bir üslup yaratmışlardır. Servetifünun şiirinin genel özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz.

Bkz: Servetifünun Edebiyatı

Servetifünun Şiirinin Genel Özellikleri Nelerdir?

  • Servetifünun şiirinin en belirgin özelliği kullanılan dildeki farklılıktır. Tanzimat Dönemi şairlerinin dilde sadeleşme çabalarının aksine, daha ağır, sanatlı ve kapalı bir dili tercih etmişlerdir. Kendi estetik anlayışlarına uygun ve müzikalite yönünden ahenkli gördükleri sözcükleri kullanmışlar, yabancı sözcük ve tamlamalarla yüklü, seçkinci, yapay bir dil yaratmışlardır.
  • Türk şiirinin imge yapısında büyük değişiklikler yaratmışlar, Fransız şiirinden esinlenerek yeni bir imgelem sistemi kurmuşlardır. Bunun için de sözlüklerden o güne kadar kullanılmamış sözcükleri seçerek bunlardan yeni bir bileşim yaratmışlar, Şehik-i tenhayi (yalnız hıçkırık) İntizazat-ı leyl (gece titreyişleri) zulmet-i ebkem (dilsiz karanlık) saat-i semenfam (yasemin kokulu saatler) havf-i siyah (siyah korku) karha-ı hayat (hayat yarası) gibi alışılmadık bağdaştırmalara yönelmişlerdir.
  • Eski şiirde anlam bir dize veya beyit içinde tamamlanırdı. Servetifünun şairleri bu düzeni tamamen değiştirmişlerdir. Anlamı bir dizede başlatıp bitirebildikleri gibi, dizenin ortasında da bitirmişler; hatta anlam itibariyle 7-8 dizede tamamlanan uzun cümleler kurmuşlardır.
  • Servetifünuncuların şiir cümlesini bir dizeden başlatıp daha sonraki dizelere, hatta şiirin bütününe yayması (anjambman yapması) sonucunda nazmın nesre yaklaştırılması sağlanmıştır. Bu da şiirle düzyazı arasında bir tür sayılan mensur şiirin doğmasına yol açmıştır.
  • Servetifünuncular şiirde ahenge çok önem vermişlerdir. Şiirde ses ögesini öne çıkarmak, yakın seslere sahip olan sözcükleri kullanmak, aliterasyondan yararlanmak onların belirgin özellikleri olmuştur. Bu yolla içerik ve biçimi ses uyumuyla kaynaştırmayı düşünmüşlerdir.
  • Aruz ölçüsü, Servetifünun şiirinin temel ölçüsüdür. Özellikle Tevfik Fikret aruzu çok ustalıkla kullanmıştır. Hece ölçüsüyle yazılan şiirler yok denecek kadar azdır. Tevfik Fikret, sadece çocuklar için yazdığı Şermin adlı kitabındaki şiirlerini hece ölçüsüyle yazmıştır.
  • Divan şiirinde aruzun tek kalıbıyla yazılan “müstezat” biçimini “serbest müstezat”a çevirmişler, aruzun hemen hemen her kalıbını kullanarak serbest müstezat örneği vermişlerdir. Ölçü, ritm, ses, uyak ve diğer ahenk ögelerini önemsemişler, şiirin iç yapısını oluşturan unsurları ihmal etmemişlerdir.
  • Batı edebiyatında yaygın olarak kullanılan “sone, terza-rima ve triyole” gibi nazım biçimlerini kullanmışlar, özellikle gazele benzeyen biçimiyle soneyi yaygın olarak kullanmışlardır.



Servettifünun Şiirinde Hangi Konular İşlenmiştir?

  • Servetifünun şiirinin temelini “hayal-hakikat çatışması” oluşturur. Şairler, hayali gerçeğe tercih eder, gerçeklerden kaçıp hayallere sığınırlar. Bu da sanatçıların gerçek hayatın dışına çıkmalarına, bir hayal dünyası içinde gerçeklerden kopmalarına yol açar. İçe kapanık, toplumdan soyutlanmış bir şiir atmosferi ortaya çıkar.
  • Çok kırılgan duyarlılıkları vardır. Bu özellikleri de Servetifünun şairlerinin şiirlerine yansımıştır. Üzüntü ifade eden “ah, of, vah” gibi ünlemleri sıkça kullanırlar. Bu aşırı duyarlılık giderek bir şiir üslûbuna dönüşür. Duygu ağırlıklı şiirler ortaya çıkar.
  • Küçük şeyler ve eşya üzerine şiir yazma modası, Servetifünun şairlerini büyük ve önemli konularda eser vermekten uzaklaştırmıştır. Şiirler genellikle bir ad taşır. Topyekün gazel, kaside, mesnevi gibi adlar yerine şiirlere bir ad, bir başlık konmuştur. Şairler bu yolla da divan şiiri anlayışının etkisini yok etmeye çalışmışlardır.
  • Servetifünun şiirinde tasvirler geniş yer tutar. Bu tasvirlerin bir kısmı gözleme dayalı gerçekçi tasvirlerdir. Bir kısmı da tabloya dayalı doğa manzarası biçimindedir. Tablo altına şiir yazma eğilimi de bu dönem şiirlerinde görülmüştür. Bu şiirlere “pitoresk” şiir de denir.

Servetifünun Şairleri Hangi Akımlardan Etkilenmiştir?

  • Servetifünun şairleri parnasizm ve sembolizm akımından etkilenmiştir. Fransız sembolistlerinden Valery, Mallerme ve Verlaine gibi şairlerin Servetifünuncuların şiirleri üzerinde büyük etkileri olmuştur.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.