Servetifünun Romanı

Servetifünun romanı, son derece yetkin, başarılı, Batı romanlarıyla boy ölçüşebilecek niteliktedir. Benzetmeyle anlatacak olursak, romanımız, Tanzimat edebiyatının birinci dönemindeki ilk örneklerde bir bebek gibi doğmuş, Tanzimat Edebiyatı’nın ikinci döneminde emeklemeye başlamıştır. Servetifünun’da ise ayağa kalkıp koşmuştur.

Bu dönemin en büyük romancısı, kuşkusuz Halit Ziya Uşaklıgil‘dir. Yazar, basit kurgulu, teknik kusurlu romanımızı Batı normlarına ulaştırmış, yarattığı karakterleri son derece başarılı tahlillerle verebilmiş ve sanatkârane bir üslupla olması gereken roman anlatımını yaratmıştır. Sanatçının özellikle iki romanı, yazarlığının doruk noktasını oluşturur: Mai ve Siyah’ta hem o dönem İstanbul’unun basın merkezi Babıali’nin işleyişini hem de Servetifünun sanatçılarının ruh halini son derece başarılı bir realizmle anlatmıştır. Bu roman, Batılı normlara ulaşmış ilk romanımız olarak kabul edilir. Aşk Memnu’da da bir yasak aşkı, bu aşkın roman karakterlerinde yarattığı travmayı yine çok başarılı bir gerçekçilikle anlatmıştır. Roman, eleştirmenlerce, konusu ve düzeyi ile Tolstoy’un Anna Karenina ve Flaubert’in Madame Bovary adlı eserleriyle denk tutulmaktadır. Ayrıca romanda o dönem İstanbul seçkinlerinin hayat tarzı da gözlemlere dayanarak çok başarılı olarak çizilmiştir.

Bu dönemin en önemli örneklerinden biri de yine dönemin büyük bir yazan olan Mehmet Rauf’un “Eylül” adlı romanıdır. Eylülde bir aşk üçgeni etrafında yoğun karakter tahlilleri yapılır ve ruh durumları realist bir gözle dile getirilir. Eylül, edebiyatımızda ilk psikolojik roman sayılmaktadır.

“Servetifünun Romanı” Genel Özellikleri

  • Dönemin yönetim şekli ve baskısı nedeniyle sanatçılar toplumsal ya da siyasal konularda yazamamışlardır. Bu nedenle bireysel temalara yönelmişlerdir. Aydın zümre ve onların yaşamını bu dönemin romanlarında en çok karşımıza çıkan temalardır.
  • Servetifünun romanı gerek realizm ve natüralizmin etkisiyle gerekse sanatçıların içinde bulundukları ruh halleri nedeniyle son derece karamsardır. Eserlerde genellikle “büyük acılar, hüzünler, kederler, melankoli, kaçış, yalnızlık, ihanet, kalp kırıklıkları” gibi bireysel konular işlenmiş; eserler genellikle de kötü sonla bitmiştir. Servet-i Fünun romanını “hayal-hakikat” çatışması olarak niteleyebiliriz.
  • Dönemin romanında realizm ve natüralizm akımları etkili olmuştur.
  • Olaylar büyük çoğunlukla İstanbul’da geçer. Servetifünun romanlarında mekanlar dar, kapalı ve labirent gibidir. Bu durum roman kahramanında hep bir köşeye sıkıştırılmıştık, kıstırılmışlık duygusuna neden olur. Örneğin Ferdi ve Şurekası’nda genç İsmail Tayfur günlerini raflarla, iri kalın defterlerle dolu bir ofis odasında, tekdüze hayattan bıkıp usanmış olarak geçirir. Aşk-ı Memnu’da Bihter, yatak odasını “mezar” olarak niteler. Eylül’de Suat ve Süreya yaşadıkları konağa “şu çöplük” der. Bu durum, roman karakterlerinin mekândan nasıl etkilendiklerini gösterir.
  • Servetifünun romanı kahramanları iyi eğitim almış, zengin, konaklarda yaşayan, pek çalışmadan hayatlarını sürdüren, üst kesimden insanlardır. Sıradan insanlar, romanlarda hep geri planda kalmıştır.
  • Karakter yaratmada başarılı olunmuş, kişiler başarılı ruh tahlilleriyle verilmiş, toplumsal çevreleri ise aile ile sınırlandırılmıştır.



“Servetifünun Romanı”nda Dil ve Anlatım

“Servetifünun romanı”nın dili, diğer türlerde olduğu gibi son derece ağır, anlaşılması zor Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalarla doludur. Estetik bir roman dili yaratmayı başarmış olan yazarlar, bu ağır dil nedeniyle başarılarına gölge düşürmüşlerdir. Örneğin Halit Ziya, romanlarını sonradan iki kez sadeleştirmek zorunda kalmıştır. Anlatım da sanatlı ve süslüdür. Ayrıca yerli yersiz ünlemler, bağlaçlarla uzayan cümleler, eksiltili ifadeler kullandıklarından eleştirilmiş, Türkçeyi bozdukları ve Fransızca cümle yapısını taklit ettikleri ileri sürülmüştür.

Servetifünun Dönemi Romanları

Servetifünun Döneminin romancıları Halit Ziya Uşaklıgil, Mehmet Rauf, Hüseyin Cahit Yalçın, Ahmet Hikmet Müftüoğlu ve Safveti Ziya’dır. Bu dönemde roman türünde yazılan eserler şunlardır:

Halit Ziya Uşaklıgil

Sefile
Nemide
Bir Ölünün Defteri
Ferdi ve Şürekası
Mai ve Siyah
Aşk-ı Memnu
Kırık Hayatlar

Mehmet Rauf

Eylül
Ferdâ-yı Garam
Genç Kız Kalbi
Karanfil ve Yasemin
Yara
Böğürtlen
Define
Son Yıldız
Cariha
Kan Damlası
Halas

Hüseyin Cahit Yalçın

Nadide
Hayal İçinde



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.