Servet-i Fünun Döneminde Hatıra (Anı)

Servet-i Fünûn’a kadar hatıra edebiyatımızda edebi anlamda gelişmiş bir tür değildi. Servet-i Fünun döneminde hatıra türü önemli bir gelişme kaydetmiş, her alanda Batıyı örnek alan Servet-i Fünûncular, Batılı anlayışa uygun hatıralar vermede başarılı olmuşlardır.

Bkz: Servet-i Fünun Edebiyatı

Servet-i Fünun Döneminde Hatıra Türünün Genel Özellikleri

  • Servet-i Fünun döneminde hatıra (anı) türü, batılı bir çehreye bürünmüştür.
  • Genel olarak ağır bir dil anlayışına sahip olan Servet-i Fünun döneminde yazarlar, anı türünde, diğer türlere nazaran daha sade bir dil kullanmışlardır.
  • Şiir, roman ve hikâyede bireysel temaları işleyen Servet-i Fünuncular, hatıralarında dönemin sosyal ve siyasal olaylarına ışık tutmuşlardır.
  • Bu dönemde yazılan hatıralarda edebiyat ortamına dair ayrıntıları görmek de mümkündür.

Servet-i Fünun Döneminde Hatıra Türünde Yazılan Eserler

Halit Ziya Uşaklıgil: Kırk Yıl, Saray ve Ötesi, Bir Acı Hikâye
Mehmet Rauf: Edebi Hatıralar
Ahmet İhsan Tokgöz: Matbuat Hatıralarım
Hüseyin Cahit Yalçın: Siyasal Anılar, Edebiyat Anıları


Kırık Yılkırk yıl

Halit Ziya’nın edebiyat çevrelerinde büyük bir edebi olay olarak karşılanmış, hakkında birçok değerlendirme yazısı yazılmış eseridir. Yazar, elinde bulunan belgelerin bir yangında yok olması sebebiyle sadece hafızasına dayanarak Kırk Yıl’ı yazmıştır. Eser, sadece yazarın yetişme tarzı ve edebi yaşamının değil Abdülhamit devri sanat ve edebiyat yaşamının da bir hikayesidir. Döneminin İzmir ve İstanbul’unun sanat, edebiyat ve toplum yaşamı canlı biçimde ele alınır. Yazar, çok eleştirilen kendi neslinin ve Servet-i Fünun anlayışının savunmasını yapar. Tevfik Fikret ve Mehmet Rauf başta olmak üzere dönemin ünlü sanatçıları ve edebiyat tarihi hakkında önemli bilgiler verir. Kırk Yıl, edebiyat araştırmalarında bunlardan dolayı birinci dereceden kaynak olarak kullanılır. Yazar, Kırk Yıl’da söz dalaşına girmez, nesnel davranır. Kırk Yıl, Türk edebiyatının en önemli ve önemli hatıra kitapları arasındadır.

Saray ve Ötesi

“Kırk Yıl” adlı eserinin devamıdır. Halit Ziya’nın mabeyn başkatipliğine tayininden Almanya gezisinden dönüşüne kadar olan süreyi, yani 1909-1916 yılları arasını kapsar. Siyasi bir nitelik taşıyan Saray ve Ötesi, bize yazarın kendisin ağzından, çok yakından tanıdığı Sultan Mehmet Reşat’ı ve idare ve siyaset adamlarını tanıma fırsatı sunar. Yazar, burada da Kırk Yıl’da olduğu gibi tarih yazma fikrinden uzak durur ve bir gözlemci tavrıyla romanlarına benzer şekilde portreler çizip tahliller yapar. Zaman zaman da Osmanlı saray yaşamından, dönemin siyasi ve toplumsal olaylarından canlı kesitler sunar.

Bir Acı Hikâye

Halit Ziya Uşaklıgil’in anı (hatıra) türündeki eseri 1942 yılında yayımlanmıştır. Yazarın genç yaşta yaşamını yitiren oğlu Halit Vedat’ın hatıralarını yeniden yaşatmak için yazdığı acıklı bir eserdir. Selim İleri’nin yıllar sonra yazdığı “Kırık Deniz Kabukları” adlı biyografik romanının esasını bu eser oluşturur.

Matbuat Hatıralarım

Bu kitap, Ahmet İhsan Tokgöz’ün 1888 ile 1914 dönemine ait anıları içermektedir. Kitapta hem dönemin edebiyat ve gazetecilik çevrelerinin “kulisi”, hem de II. Abdülhamit devrinde basın üzerindeki baskılara, sansüre, Meşrutiyet’in ilanından sonraki politik ortama, dönemin önemli olaylarına ilişkin bilgiler; Ahmet Mithat, Tevfik Fikret, Recaizade Ekrem ve daha niceleri hakkında anekdotlar yer almaktadır.

 



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.