Romanlarda Kullanılan Anlatım Teknikleri

Romanlarda kullanılan anlatım teknikleri şunlardır:

Anlatma (Tahkiye)

Anlatma esasına bağlı türlerin en önemli ifade tarzıdır. Destan, masal, efsane, halk hikâyesi, mesnevi, fabl, roman, hikâye olarak sıralayabileceğimiz türlerin en önemli ayırt edici özelliği büyük ölçüde “anlatma” üzerine kurulmuş olmalarıdır. Anlatma, anlatıcının birtakım olayları ve bu olaylar çevresindeki insanları, belli bir mekân ve zaman çerçevesinde dinleyiciye (okuyucuya) nakletmesidir.

Özetleme

Uzun bir zamanda yaşanmış olayların detaylardan arındırılarak ana hatlarıyla ve kısaca ifade edilmesidir. Romanda yazar, gerekirse on-on beş yıllık bir zaman dilimini, üç-beş cümle ile kısaltabilir.

Gösterme (Sahneleme)

Gösterme; olmayıp, durumun dille gösterilmesidir. Olayların tiyatro ya da ritmik sanatlarda olduğu gibi okuyucunun gözü önünde canlandırılmasıdır. Anlatma tekniğinde olayla bizim aramızda anlatıcı vardır. Göstermede ise anlatıcı, olayla okuyucu arasından büyük ölçüde çekilmiş, onun doğrudan doğruya olayla yüz yüze gelmesini sağlamıştır.


Tasvir

Tasvir; bir şeyi kelimelerle resmetmek, onu adeta görünür kılmak, okuyucunun gözü önünde canlandırmaktır. Romanda okuyucunun olayları yaşaması, mekânı sezmesi romanın okuyucuyu etkileme gücü iyi bir tasvirle mümkündür. Yaşamı birebir yansıtma, yaşama ayna tutmak arzusunda olan realistlere göre tasvir, gerçeğin ifadesi için kaçınılmaz bir zorunluluktur. Çünkü insan, içinde yaşadığı tabiî ve sosyal çevrenin bir parçasıdır. Ve bunları roman içerisinde arayacaktır.

Konuşma

Roman içerisinde konuşma bölümleri kendi kendine konuşma olan monolog ve karşılıklı konuşma bölümleri diyalog ile sağlanır. Diyalog ve monolog romanda farklı ölçülerde kullanılır. Bunun ölçüsü yoktur. Romanda anlatıcı, zaman zaman aradan çekilerek sözü kahramanlarına bırakır ve onları birbiriyle ya da kendi kendisiyle konuşturur. Amacı okuyucuyla kahramanları yüzleştirmektir. Konuşma, eserin üslubunu monotonluktan kurtarır ve üsluba çeşitlilik kazandırır. Roman içerisinde farklı tarzlarda konuşma tekniği kullanılır. Bunlar:

Dış diyalog: İki veya daha fazla kişinin karşılıklı bir biçimde konuşmasıdır.

Dış monolog: Bir kişinin kimseye fırsat vermeden kendi kendine tek taraflı ve uzun bir biçimde konuşmasıdır.

İç diyalog: Bir kişinin kendi kendine sessiz bir biçimde içinden konuşmasıdır. Bu bakımdan iç konuşma, daha çok kişinin iç dünyasını okuyucuya sezdirme amacına yöneliktir.

İç monolog: Romandaki kişinin sanki karsısında biri varmış gibi kendi kendine ve sessiz bir biçimde uzun ve tek taraflı olarak konuşmasıdır.

Tahlil (İç Çözümleme)

Roman kahramanlarının iç dünyalarının anlatıcı tarafından tüm derinliğiyle irdelenip su yüzüne çıkarılmasıdır. İç çözümleme tarzı anlatım, özellikle psikolojik romanlara hâkim anlatım tarzlarından biridir.

Amaç romandaki kahramanların ruh veya psikolojik dünyalarını okuyucuya aktarmaktır. Okuyucunun dikkati olay örgüsüne değil, kahramanın iç dünyasına yöneltilir. Böylece olay örgüsü amaç olmaktan çıkıp araç olur.

Şuur Akımı (Bilinç Akımı)

Bilinç akımının amacı, kahramanın iç dünyasını, psikolojik durumunu tüm detaylarıyla aracısız bir biçimde okuyucuya aktarmaktır. Şuur akımı, iç çözümlemeden ve iç konuşmadan farklıdır. İç çözümlemede kahramanın iç dünyası bize anlatıcı tarafından anlatılır. Şuur akımında ise anlatıcı hiç karışmaz, kahraman iç dünyasını doğrudan doğruya, aracısız bir biçimde bize aktarır. 1c konuşmada cümleler dil bilgisi kurallarına uygun, anlatılanlar belli bir mantık ve düzene sahiptir. Şuur akımında ise cümleler düzensiz, anlatılanlar arasında bir mantık yoktur.

Açıklama (Yorumlama)

Edebî eserlerde yazar doğrudan doğruya kendi düşüncesini açıklayıp yorumlayabilir. Ancak romanlarda yazarın bunu doğrudan doğruya kendisinin yapması romanı kusurlu hale getirir. Eğer roman içinde bir yorumlamaya, açıklamaya ihtiyaç varsa bunu kahramanlardan birisinin yapması uygun olur. Özellikle roman türünün edebiyatımızdaki emekleme dönemlerinde çeşitli yazarlar okuyucuyu eğitme içgüdüsüyle roman içinde yer yer kendi yorumlarını yapmaktan kaçınmamışlardır. Olayların akışını durdurarak birtakım açıklamalar veya yorumlarda bulunmaları romanlarının kusuru olmuştur.

Leitmotiv

Romanda leitmotiv; herhangi bir tavır, hareket veya sözün eserde birçok kez tekrar edilmesidir. Yazarlar leitmotiv tekniğiyle sürekliliği sağlama amacı gütmüşlerdir. Bir kahramana ait bir sözü veya bir tavrı sürekli romanda tekrar etmek kahramanın belirgin bir yönüne işaret etmektir. Bununla beraber leitmotiv, romana estetik bir değer de kazandırır.

Alıntı (Montaj)

Montaj; yazarın başkasına ait bir sözü olduğu gibi eserine aktarmasıdır. Özellikle postmodern romanlarda montaj tekniğinden sıkça yararlanılmıştır.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.