Rıhtımda Uyuyan Gemi | Şiir İncelemesi

Rıhtımda Uyuyan Gemi

Rıhtımda uyuyan gemi
Hatırladın mı engini?
Sert dalgaları, yosunu
Suların uğultusunu?

N’olur bir sabah vakti
Çağırsa bizi sonsuzluk
Birden demir alsa gemi
Başlasa güzel yolculuk.

Yırtılan yelkenler gibi
Enginle baş başa kalsak.
Ve bir şafak serinliği
İçinde, uykuya dalsak.

Rıhtımda uyuyan gemi
Hatırladın mı engini?
Gidip de gelmeyenleri
Beyhude bekleyenleri?

Ahmet Hamdi TANPINAR

“Rıhtımda Uyuyan Gemi” Şiiri Anlama ve Çözümleme

  • Bu şiirin öznesi kıyıya çekilmiş bir gemidir. Şair şiir boyunca gemi ile kendi ruh hali arasında bir ilişki kurmuştur.
  • Şair, rıhtıma çekilmiş, artık denizlere açılacak durumda olmayan gemiyle hatıraların gölgesinde, onlarla avunarak ömrünü tamamlamaya çalışan bir insanı, yani kendisini anlatmıştır.
  • Şair gemiyi uyarmaya, uyandırmaya çalışırken aslında kendi ruhunu da uyandırma gayreti içindedir. İçinde bulunduğu durağan ve tekdüze yaşamdan bunalmış, gençlik dönemindeki coşkulu ve hareketli günlerini özlemektedir. Geminin dansı olan sulardaki mücadelesiyle, kendisinin dansı olan hayatla mücadelesi arasında bir bağlantı kurmuştur.
  • Şair özlemini duyduğu hayatı ve geçmiş günleri “Rıhtımda uyuyan gemi / Hatırladın mı engini?” dizeleriyle ifade eder.
  • Şairin bir özlemi de gemiyle sonsuzluğa giden bir yolculuğa çıkmaktır. Denizler ve okyanuslar şairde sonsuzluk duygusu yaratır, şiir bu yönüyle Yahya Kemal Beyatlı‘nın Sessiz Gemi’sini hatırlatır.
  • “Sonsuzluk” ölüm duygusunu da ifade eder. Şair yelkenleri yırtılan gemide, denizin ortasında hareketsiz kalmayı ve bir şafak vakti uykuya dalarak ölüme uzanmayı hayal eder. Rıhtımda duran gemiyi denizlerin, okyanusların çağırması gibi o da bu alemi terk edip sonsuzluğa geçmeyi arzular.
  • Şair, şiirin sonunda bunun mümkün olmadığını görür, tekrar rıhtımda uyuyan gemiye, yani yaşadığı anın gerçeklerine döner. Artık ne sonsuzluğa ulaşmak ne de gençlik günlerine dönmek mümkündür.



Şiirin Yapı ve Ahenk Unsurları

Bu şiir, dörtlük birimi ve 8’li hece ölçüsüyle yazılmıştır. Ahenk; redif, kafiye ve aynı dizenin tekrarıyla sağlanmıştır. Tekrarlanan dizeler: “Rıhtımda uyuyan gemi/ Hatırladın mı engini”dir. Şiirin redif ve kafiyelerini gösterelim:

I. Dörtlük
“i” yarım uyak, “u” redif “sun” zengin uyak,

II. Dörtlük
“i” yarım uyak, “luk” redif

III. Dörtlük
“i” yarım uyak, “sak” redif, “al” tam uyak,

IV. Dörtlük
“i” yarım uyak, “yenleri” redif, “e” yarım uyak,

Söz ve Anlam Sanatları

Şiirin birinci ve dördüncü dörtlüğünde şair, gemiye insan kimliği kazandırarak teşhis sanatı yapmıştır. Ayrıca gemiye aşağıdaki soru yöneltmiş ve istifham sanatı yapılmıştır.

“Rıhtımda uyuyan gemi”
Hatırladın mı engini?”
“Nolur bir sabah vakti
Çağırsa bizi sonsuzluk”

dizelerinde “sonsuzluk” kavramı insan özelliği kazanarak teşhis yapılmıştır. Ayrıca “sonsuzluk” hem denizlerin büyüklüğü, suların sınırsızmış gibi görünmesini hem de ölümü çağrıştıracak biçimde kullanılmış ve kinaye yapılmıştır.

“Gidip de gelmeyenleri
Beyhude bekleyenleri” dizelerinde hem gerçek anlamda bir yolculuğa çıkan ve ayrıldığı yere bir daha dönmeyen hem de ölüme giden ve bir daha geriye dönmeyen insanlar kastedilerek kinaye sanatına başvurulmuştur.

Şiirde “gemi, engin, dalga, yosun, yelken, demir almak” gibi sözler anlamca birbiriyle ilgili olup tenasüp sanatı yapılmıştır.

Dil ve Anlatım

Bu şiir sade bir dille yazılmıştır; tekrarlar, kolay okunurluk şiirde akıcılığı sağlayan unsurlardır.

Şiirde Tema

“Rıhtımda Uyuyan Gemi” şiirinin teması “sonsuzluğa ulaşma özlemi”dir.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.