Postmodernizm Nedir? Özellikleri, Temsilcileri

Postmodernizm, 1960’larda bir sanat akımı olarak varlığını hissettirmiş, 1980’lerden itibaren gündelik yaşamda da etkili olmaya başlamıştır. İlk olarak mimarlıkta başlayıp sonradan sanatın tüm dallarına yayılmıştır. Sözlük anlamı “modernizmden sonra gelen” veya “modernden itibaren”dir. Postmodernizmi daha iyi anlayabilmek için önce modernzmi kavramak gerekir. Modernizm, Aydınlanma Çağı’yla birlikte teknik ve sanayideki devrimlerin sonucunda özellikle Batı toplumlarında hâkim olan akıl ve bilim merkezli dünya görüşüdür. Aydınlanma Çağı; kilisenin, dinî inançların, dogmaların, aristokrasinin ve Orta Çağ’a ait siyasi, kültürel, sosyal ve ekonomik kurumların akıl süzgecinden geçirilerek sorgulanmaya başlandığı ve bilimsel metotlara dayandırıldığı dönemdir.

Geleneksel olan her şeye karşı çıkan modernzim; “akıl, bilgi, teknoloji, endüstri, laiklik, bireysellik, demokrasi, kapitalizm, ulusal devlet” ekseninde toplumu ve toplumsal kurumları yeniden düzenleme projesidir.

Modern yaşam, insanların hayatında birçok kolaylık sağlarken bazı olumsuzlukları da beraberinde getirmiş, insanoğlunun mutluluğunu temin etmekte yetersiz kalmıştır. Bilgi ve teknolojinin bazı ülkeleri esir alması ve fakirleştirmesi, sanayi ile nükleer alanındaki gelişmelerin insanlığı tehdit etmesi, kapitalizmin insanları sömürmesi, demokrasi ve insan haklarında çifte standardın görülmesi, küreselleşmeyle birlikte ulusal değerlerin kaybolması, maddeciliğin her türlü saygınlığın üstünde tutulması, modern hayat özentisiyle insanların şehirlerde yığılması ve buraların yaşanmaz hale gelmesi, kalabalıklaşan şehirlerdeki insanların yalnızlaşması, insani ilişkilerin zayıflaması … ve bunun gibi sorunların oluştuğu kaos içinde insan kendine yabancılaşmış, doyumsuzluk, güvensizlik, inançsızlık içinde kimlik bunalımına düşmüştür.

İşte postmodernizm, umutsuzlaşan insanların ve toplumların modernizmi sorguladığı böyle bir bunalım ortamında doğup gelişmiştir.



Postmodernizm Akımının Genel Özellikleri

Postmodernizmin edebiyata yansımalarını şöyle sıralayabiliriz:

  • Modern yaşamı sorgulayarak reddeder, pozitvizm, rasyonalizm ve determinizme karşı çıkar.
  • Tek, doğru ve tartışmasız bir “gerçek” yerine gerçeğin sadece bir kısmının bilinebileceğine, onun da yoruma açık olduğuna inanır.
  • Gerçek ile gerçek dışının, gerçek ile kurmacanın iç içe olduğu, akıl ve mantığın zorlandığı bir imajlar dünyası sunar. Örneğin romanda olay örgüsü, şahıs kadrosu, zaman, mekân ve anlatıcı gibi unsurlarda gerçek olanla hayalî olan bir aradadır.
  • Geleneksel sanat ve estetik değerlerini reddeder; teklik, merkezîlik ve bütünlüğü değil, çeşitlilik ve çoğulculuğu savunur. Örneğin bir eserde realist, romantik ve sembolist etkileri iç içe bulmak mümkündür.
  • Sanatla gerçek arasındaki bağları kopararak kabul edilmiş doğruları, alışılagelmiş çağrışımları okuyucuların rahatını kaçıracak metotlar kullanarak sorgular.
  • Ortaya konulan eserleri, sanatçının bir ürünü olarak değil, okuyucu-dinleyici ve diğer alt unsurlar tarafından oluşturulan kültürün bileşimi olarak kabul eder.
  • Okuyucudan geleneksel doğrulardan sıyrılarak esere dâhil olmasını, eserin oluşumuna katılmasını ve kendi yorumunu ortaya koymasını ister.
  • Modern dünyanın olumsuzlukları, yanlışları ve karmaşası karşısında karamsar değil, ironik ve alaycı bir tavır sergiler.
  • Sanatçının kendine has belli bir üslubu yoktur. Gelenekleşmiş tür, şekil, edebî sanat, anlatım tarzları ve dilin kullanılış biçimlerini reddederler.

Temsilcileri

Dünya Edebiyatı

Wirgina Wolf
James Joyce
Franz Kafka
Albert Camus
Max Frisch
Umberto Eco
John Berge
Selman Rüştü

Türk Edebiyatı

Postmodernizm, edebiyatımızda Cumhuriyet Dönemi ile birlikte girmiştir. Özellikle 1960’lı yıllardan sonra yenilik arayışlarına hız veren yazarlar, roman ve hikâyede farklı teknikler denemişlerdir. Edebiyatımızda Postmodernizm anlayışının önemli temsilcileri şunlardır:

Oğuz Atay
Orhan Pamuk
Latife Tekin
İhsan Oktay Anar
Elif Şafak
Bilge Karasu
Yusuf Atılgan



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.