Paragrafın Yapısı

Paragraf, aslında, bütün bir yazının küçük bir modeli olarak düşünülebilir. İyi bir paragrafın yapısı üç bölümden oluşur. Nasıl bir düşünce yazısında “giriş”, “gelişme”, “sonuç” bölümleri varsa, bir paragrafta da bu bölümler yer alır. Paragrafın en önemli kısımları, soruların cevaplarını bulmak açısından, giriş ve sonuç cümleleridir. İlk cümleden başlayarak paragraf, bir düşünceyi dile getirir; son cümleye kadar aynı düşünce işlenir. Paragrafın konusu ve ana düşüncesini desteklemeyen cümle anlatımın akışını bozar.

Paragrafın yapısı içinde birer temel öge olarak yer alan “giriş”, “gelişme”, “sonuç” cümlelerinin özelliklerini inceleyelim.

a) Giriş Cümlesi

Giriş cümlesi genellikle paragrafın konusunu verir. Konu, tek bir cümlede ortaya konulabileceği gibi birden çok cümlede de ortaya konabilir. Bu durumda paragrafın giriş bölümü birkaç cümleden oluşur,

Soru cümlesiyle, konuşma cümleleriyle veya tanımlamalarla paragrafa başlanabilir. “Bu parçada ne üzerinde duruluyor, ne açıklanıyor?” sorusunun cevabı giriş (konu) cümlesinde belirtilir, Kimi zaman giriş cümlesi ana düşünceyi de belirtebilir. Tümdengelim yöntemiyle kurulan paragraflarda bu özellik görülür; yani daha ilk cümlede asıl anlatılmak istenen düşünce (ana düşünce) belirtilir. Bu durumda konu ile ana düşünce aynı cümlede verilmiş olur.

Giriş cümlesi dil ve düşünce özellikleri bakımından kendisinden sonraki cümlelere bağlıdır. Bir başka deyişte paragrafın diğer cümleleri giriş bölümünü açıklamaya yöneliktir.

DİKKAT: “Böylece”, “bunun üzerine”, “üstelik”, “oysa”, “halbuki…” gibi bağlantı ögeleriyle başlayan bir cümle paragrafın giriş cümlesi olamaz.


b) Gelişme Cümleleri

Giriş cümlesinden sonra gelen ve onu açıklayan, girişte belirtilen konuyu örneklendiren cümleler gelişme cümleleridir. Gelişme cümlelerinde açıklama; benzerliklerden, örneklerden, karşılaştırmalardan, çelişkilerden, atasözleri ve özdeyişlerden… yararlanılarak yapılır. Bu bölümde konu somutlaştırılır, Okuyucuda “Bu konu artık anlaşılmıştır; söylenmesi gereken sözler söylenmiştir” düşüncesi uyandırıldığı yerde, bu bölüm biter.

Gelişme cümleleri gereğinden çok uzatılırsa uzun bir paragraf ortaya çıkar. Uzun paragraflar ise okuyucuyu sıkar, yazıyı bir bakıma okunmaz hale getirebilir. Çünkü paragraf uzadıkça okuyucunun ilgisi, dikkati dağılacaktır. Gelişme bölümündeki cümlelerin de dil ve düşünce bakımından önceki ve sonraki cümlelere bağlantılı olması zorunludur. Bu bağlantı sağlanamazsa paragrafın akışı bozulur.

c) Sonuç Cümlesi

Bir paragrafta anlatılanların sonuca bağlandığı cümleye sonuç cümlesi diyoruz. Sonuç cümlesi, paragrafta anlatılanların kısa özetidir; çoğu kez paragrafın ana düşüncesini yansıtır. Sonuç cümlesi genelde, “özetle, demek ki, kısaca, sonuç olarak” gibi ifadelerle başlar.

Ana düşüncenin sonuç cümlesinde yer almasının bir nedeni de şudur: Sonuç cümlesi paragrafın tümü düşünülürse “tamlanan” durumundadır; temel düşüncedir, asıl anlatılmak istenendir.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.