Pandomima – Samipaşazade Sezai | TAM METİN

Haseki taraflarında bir çıkmaz sokağın içinde yalnız tavan üç odalı bir ev, bir mezar gibi, sükunet-i ebediyye ile muhat idi. Bir hâl-i nisyan ve metrukiyyette bulunuyordu. Çatısından kopan bir tahta, damdan uçan bir kiremit, duvarlarından yuvarlanan bir taş senelerce düştüğü yerde kalır.

Ara sıra çirkin, ihtiyar bir Rum karısı -cadılara mahsus dehşet ve sükunetle- dışarı çıkarak malzeme-i beytiyyesini iştira ve tedarikle alelacele eve girip kaybolurdu. Evin küçük bahçesinde duvara yakın bir büyük ağaç, temmuzun o ateşli güneşi İstanbul’un bu cihetlerini takatsiz bir hararet içinde bıraktığı zaman yapraklarının arasına gizlenmiş serin bir rüzgar neşretmeğe başlayarak o evin, o mahallenin bir büyük yeşil yelpazesi gibi havayı tecdid ve tehziz ederdi.

Yazın bir cuma günü, öğle üzeri, bu evden koltuğunda bohçasıyla çıkan bir adam, kapısını itina ve dikkatle kapadıktan sonra yoluna devam etmeye başladı. Arkadan bakılınca omuzlarıyla belinin genişliği bir derecede bulunacak kadar şişman olan otuz üç yaşındaki bu adamın enli fakat pek kısa bacakları üzerinde yükü istediği tarafa götürmekte pek müşkilat çektiği görülüyordu. Bu uzak mahallelerin tenha sokaklarında mütefekkir, mahzun bir surette yoluna devam eden bu adam, halkı güldürmek için gidiyordu. İnce tahtalara inşa edilmiş ve yıkılmamak için etrafına destekler vurulmuş bir binanın önüne geldi. Bu binanın kapısının üzerinde beyaz kağıda büyük siyah yazıyla şu levha ta’lik edilmiştir: Meşhur Paskal’ın Pandomiması. Burada her cuma ve pazar günleri meşhur Paskal enva-i türlü hünerler ve gülünçlü icra-yı lu’biyat eder. Rağbetli müşterilerinin teşvikatlarını kazanan Paskal her hafta yeni oyunlar sahne-i temaşaya vaz’edecektir!



Paskal, kendisiydi. Tiyatrosunun kapısından girip bohçasını açarak, hiç değişmeyen, beyaz külahını giydikten ve tekmil yüzünü unlara, kurbağa bakışlı siyah gözlerinin alt kısımlarını kırmızıya boyadıktan bir saat sonra idi ki boş zihinlerle gailesi gönüllerden çıkıp yükselen kahkaha sedaları ve alkış avazaleri arasında “icrayı lu’biyat” ediyordu.

Oyunda bir kadına aşıklık vazifesini icra eden Paskal’ın, ilan-ı muhabbet için dilini çıkarması ve şükrane-i iltifat olmak üzere taklak kılması oradaki halkı çok güldürüyordu. Tiyatronun bezden tavanını başının üstünde tutan ortadaki müteharrik direğe arkasını dayayarak ağzındaki sigara ile oyuncu temaşa eden bir seyirci “Paskal’ın dil çıkarması yok mu? İnsan buna gülmekten bayılır.” diyordu.

Zaten bunu orada küçük iskemlelerin üzerine oturanların ekserisi tasdik etmişti. Oyuncuların yanındaki locada, o masum, o tıflane gülüşleri alam-ı hayata teselliler veren genç kızlardan biri kemal-i neş’e ile kanatlarını sallayarak uçuşan kuşlar gibi, o küçücük pembe dudaklarının üzerinde nuranı bir tebessüm olduğu halde, ellerini birbirine çırparak Paskal’ı alkışlıyordu. ‘‘Eftelya’’ ismindeki, yirmi yaşında bu genç kız, ihtiyar validesiyle hemen her hafta bu locaya geliyordu.

Validesi:

— Kızım burada çok mu eğleniyorsun?

Diye sorduğu vakit, kerimesi: Paskal’ı bundan evvel ölen sevgili köpeğine benzettiğini ve bazen de hâl ü tavrı, bir kere görüp de pek hoşuna giden bir maymunu andırdığını söylerdi!…

O gün ise beyaz ketenler, sihri tebessümler içinde bulunan bu genç kız, o gürültüler arasında, takdir-i istihza-amizine bir delil olmak üzere, locadan çiçek atıyordu. Attığı bu çiçekler, Paskal’ın yüzüne, göğsüne dokundukça eliyle kalbini tutarak en can alınacak yerinden vurulmuş bir yırtıcı hayvan gibi acı acı feryat ediyordu. Bir iki dakika sonra tiyatrosunun iç tarafındaki toprağın üzerinde oturarak, hala güldürdüğü adamların kahkahaları devam ederken içini çeke çeke ağlıyordu. Bu zavallı Paskal o güzel Eftelya’yı seviyordu, bu nakıs vücut, o kemal-i hilkate âşık olmuştu!

Fakat gönlünün en gizli bir köşesinde hıfzettiği bu muhabbetini kimseye söylemeye, küçükten beri mahrem-i her hâli olan evdeki ihtiyar hizmetçisiyle hasbıhâl etmeye bile cesaret edemiyordu. Ömründe bir kadının nazar-ı nüvazişkaranesine, hiç kimsenin muamele-i mültefitanesine nail olmamıştı. Kendisinden beklenen yalnız güldürmek!.. Bak, bu hâl-i inkisarında, gözyaşları içinde bulunduğu şu zaman-ı ye’s ve iğbirarında herkes kahkahalarla gülüyor.

Oyun bittiği cihetle akşamdan sonra niçin o kadar gülmüştü acaba?.. Koynundaki çiçekleri çıkarıp bir hürmet-i dindarane ile öptükten sonra hücrenin en yüksek cihhetine koydu. “Bu çiçekler, ah bu çiçekler beni öldürecek!” diyordu. Kendisini bir kere kabul edecek olursa… Bu hücreleri saksılarla donatacak, o güzel Eftelya’sını şu köşeye ik’ad edecek, ne kadar garip hikâyeler söyleyecek, bütün gece güldürecek… Gayet güzel rüyalı bir uykudan uyanır gibi hâl ile başını kaldırdı. Ah, pek de çirkin, alemin maskarası! Ağlamaya başladı…

Son gününde bir haber-i matem getiren o ay ne kadar süratle cereyan edip gitmişti. İki haftadan beri tiyatrosuna gelmeyen Eftelya evleniyordu. Zavallı Paskal bir cuma günü kocasıyla beraber gelen Eftelya’yı güldürerek ve teessüret-ı canhıraşından renk vermemek için başını önüne eğerek kemal-i sür’atle evine gidip içine kapandığı odasının kapısını sürgüledi.

Ertesi gün, öğleden sonra kapısını kıracak gibi vuran ihtiyar Rum karısı hiçbir cevap alamayınca kemal-i havf ve telaş ile, mahalleden topladığı adamlarla, kapısını kırıp odaya girdiler. Odaya girer girmez herkes gülüşmeye başladı: Zira Paskal asılmış bir adam taklidi yaparak o meşhur maharetiyle dilini çıkarmıştı!

Hayatında herkesi güldürdüğü hâlde, mematında kimseyi ağlatmayan zavallı Paskal’ın bu seferki hâli taklit değil, ölüm gibi hakikattı.

Samipaşazade Sezai



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.