Olay Örgüsü Nedir? Nasıl Bulunur?

Anlatmaya bağlı metinlerde kişi, zaman, mekân ve olay örgüsü olmak üzere dört temel unsur vardır. Peki olay örgüsü nedir? Olay örgüsü nasıl bulunur? Makalemizde bu sorunların cevaplarını verdik.

Bir arada bulunmak zorunda olan en az iki kişinin veya iki kişi yerine geçen kavram veya varlığın bireysel farklılıklar sebebiyle karşı karşıya gelmesi veya çatışması sonucu ortaya çıkan eyleme “olay” denir. Olayın ortaya çıkardığı eylem zincirine de “olay zinciri” adı verilir. Olay örgüsü, olaylar arasındaki bağlantılar ve olayların birbirini izleme sırası anlamına gelmektedir. Olay örgüsü; konunun, kişi-mekân (yer) gibi ögelerin dikkate alınarak örülmesi, işlenmesi, kurgulanması, konuya biçim verilmesi demektir.

  • Her öyküleyici anlatımda anlatılacak veya gösterilecek bir olay veya olay örgüsü bulunur.
  • Kurmaca olmayan metinlerde (anı, biyografi…) olay örgüsü değil olay zinciri söz konusudur.
  • Olay; yaşanmıştır veya yaşanması mümkündür. Olay örgüsü ise tasarlanmış, hayal edilmiş bir olaydan hareketle gerçekleştirilen bir düzenlemedir.
  • Roman ve hikâyelerde iki tür olay örgüsü görülür.

Düz olay örgüsü: Olayların düz bir sıra hâlinde, kronolojik olarak anlatıldığı olay örgüsüdür.
İlmekli olay örgüsü: Olay akışının iç içe olduğu, arada bir geçmişe dönük olayların anlatıldığı metinlerde görülen olay örgüsüdür.

Olay Örgüsü Nasıl Bulunur?

Anlatmaya bağlı bir metinde olay örgüsü tespit edilirken yapmamız gereken şey, birbirine neden sonuç ilişkisi içinde bağlı olan olayları alt alta sıralamaktır. “Sergüzeşt” isimli romanın olay örgüsünü sizler için çıkardık.

  • Çerkez kızı Dilber’in Kafkasya’dan kaçırılarak İstanbul’a getirilmesi
  • Dilber’in, Hacı Ömer adlı bir esir tüccarına satılması
  • Tüccar tarafından Mustafa Efendi’ye satılması ve Yüksek Kaldırım’daki eve getirilmesi
  • Bu evde çok ağır koşullarda çalıştırılması ve ev halkından işkence görmesi
  • Dilber’in bu evden kaçması
  • Dilber’in bulunması ve ilk sahibi Mustafa Efendi tarafından tekrar bir esir tüccarına satılması
  • Dilber’in ikinci kez Moda semtindeki Asaf Paşa Konağı’na satılması
  • Dilber’in bu evde kısmen rahat yaşaması ve büyüyüp genç bir kız olması
  • Asaf Paşa’nın Paris’te resim tahsili yapan oğlu Celâl’in İstanbul’a gelmesi
  • Celâl’in yaptığı resimlerde Dilber’i model olarak kullanması
  • Dilber’in kendisinin oyuncak gibi görülmesinden duyduğu rahatsızlık ve mutsuzluk
  • Dilber’in konağın oğlu Celâl’e âşık olması
  • Celâl’in de Dilber’i sevmesi ve aşklarını birbirlerine açıklamaları
  • Celâl ve Dilber’in evin içinde gizli bir aşk yaşamaya başlamaları
  • Celâl’in annesi Zehra Hanım’ın bu ilişkiyi öğrenmesi ve bu ilişkiyi kocası Asaf Paşa’ya anlatması
  • Asaf Paşa’nın köle bir kızı oğluna layık görmemesi
  • Asaf Paşa’nın Dilber’i Celâl’in evde bulunmadığı bir sırada esir tüccarına satması
  • Dilber’in satıldığını öğrenen Celâl’in üzüntüden hastalanması
  • Melankoliyle başlayan hastalığının beyin iltihabına dönüşmesi ve Celâl’in yatağa düşmesi
  • Asaf Paşa ve Zehra Hanım’ın hatalarını anlayıp oğullarının derdine çare olacak Dilber’i aramaya başlamaları
  • Bu arada Dilber’in Mısırlı zengin bir adamın sarayına satılmasıyla İstanbul’dan ayrılıp Mısır’a gitmesi
  • Mısırlı efendisinin haremine girmeyi reddettiği için sarayda hapsedilmesi
  • Saraydaki Haremağası Cevher’in Dilber’e âşık olması ve onu kurtarmak istemesi
  • Cevher’in, Dilber’in hapsedildiği odanın camına merdiven dayayarak onu kurtarmaya çalışırken merdivenden düşüp ölmesi
  • Ölmeden önce İstanbul’a ertesi gün gidecek olan gemi için bir bilet alıp Dilber’in cebine koyması
  • Dilber’in yaşadıklarının ağırlığını kaldıramaması, özgürlüğün hiçbir yerde olmadığını düşünerek İstanbul’a gelmek yerine kendini Nil Nehri’ne atarak intihar etmesi
  • Celâl’in de bu amansız hastalığın pençesinde Dilber’in adını sayıklaya sayıklaya kıvranması ve ölmesi



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.