Milli Edebiyat Dönemi Fikir Akımları

20. yüzyılın başlarında Osmanlı İmparatorluğu’nun içinde bulunduğu durumdan nasıl kurtarılabileceğine dair farklı düşünce akımları doğmuştur. Ülkenin kurtuluşunu farklı çözümlerde bulan aydınlar farklı ideolojiler/akımlar etrafında toplanmaya başlamıştır.

Milli Edebiyat dönemi fikir akımları şunlardır:

a) Batıcılık Akımı

  • Avrupa’nın biliminin, teknolojisinin yanında yaşama tarzının da Osmanlı halkı tarafından benimsenmesi gerektiği ileri sürülmüştür.
  • Temel düşüncesi, Avrupalı gibi olmak için Avrupa’nın kültür ve yaşama biçimini almaktır. Fen, teknoloji, bilim ve sanat alanlarında Batıyı örnek almak hedeflenmiştir.
  • Bu düşünce, Batı medeniyetini almaktan çok kendi değerlerine yabancılaşma olarak algılanmıştır.

Temsilcileri

Tevfik Fikret
Abdullah Cevdet
Baha Tevfik
Celal Nuri

b) Osmanlıcılık Akımı

  • Fransız İhtilali’nden sonra ortaya çıkan milliyetçilik anlayışının Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşayan azınlıkları etkilemesinin önüne geçmek için ortaya atılmıştır.
  • Osmanlı Devleti içerisinde yaşayan halk arasında dil, din, ırk ayrımının göz ardı edilerek herkesin eşit haklara sahip olması gerektiği ileri sürülmüştür.
  • Devletin siyasi bütünlüğünü sürdürebilmesi için ortaya çıkmış, bizzat II. Abdülhamit tarafından da desteklenmiştir.
  • Bu düşünce, İmparatorluk bünyesindeki farklı ulusların bağımsızlık peşinde olmaları sebebiyle gerçekleşememiştir.

Temsilcileri

Namık Kemal
Ziya Paşa
Mithat Paşa
Ahmet Mithat Efendi
Âgâh Efendi
Ali Suavi


c) İslamcılık (Ümmetçilik) Akımı

  • İslamcılık, Rusya’nın Panslavizm politikası, azınlık isyanları, siyasi otoritemizin zayıflaması gibi olumsuzlukları giderecek çimentonun İslam dini olduğunu savunan görüştür.
  • Temel düşüncesi, İslam’ın ilerlemeye karşı olmadığı, çalışmayı ve gelişmeyi dinin emrettiği, bütün Müslümanların kardeş olduğudur.
  • İslam ülkelerinin birliği ve geliştirilmesi hedeflenmiştir.
  • Bu düşünce de Arap, Arnavut gibi Müslüman tebaanın da kendi bağımsızlıklarını istemeleri sebebiyle sonuçsuz kalmıştır.

Temsilcileri

Mehmet Akif Ersoy
Sait Halim Paşa
Şemsettin Günaltay
Hacı Zihni Efendi
Şeyhülislam Musa Kazım Efendi

d) Türkçülük Akımı

  • Türkçülük akımının amacı, yeryüzündeki bütün Türkleri bir çatı altında toplamaktır. Bu düşünceye Turancılık adı verilir. Balkan savaşları sonrasında Osmanlıcılık akımının çökmesi, Türk olmayan azınlıkların Osmanlıdan ayrılması bu fikri güçlendirmiştir.
  • Temel düşüncesi dilde, dinde, ülküde birliktir.
  • Tanzimat döneminde Ahmet Vefik Paşa, Süleyman Paşa, Şemsettin Sami, Ali Suavi gibi isimler, Türklerin Anadolu’ya gelmeden önceki tarih ve kültürleriyle ilgili çalışmalar yaparak daha o yıllarda Türkçülük akımının temellerini atmışlardı.
  • Balkanlardaki ulusların, Rum ve Ermenilerin hatta Arapların da Osmanlı’dan ayrılma yolundaki hareketleri de ülkede topyekûn bir milli şuurun oluşmasında ve bu akımın hayat bulmasında çok etkili olmuştur.
  • Özelde Türkçülük akımına genelde ise Milli Edebiyat’a zemin hazırlayan unsurlardan biri de dört yandan kurulan dergilerdir. Aralarında Halka Doğru, Yeni Mecmua, Türk Yurdu, Türk Ocağı gibi dergiler etrafından toplanan aydınlar, toplumda milli bilincin oluşması için çaba sarf etmişlerdir.
  • Bu dergilerden biri de “Genç Kalemler”dir.1911 yılında Selanik’te Ömer Seyfettin ve Ali Canip tarafından başlatılan dilde milliyetçilik hareketi, Ziya Gökalp’in de katılmasıyla büyük önem kazanmıştır.
  • 1911’de Selanik’te çıkarılan Genç Kalemler dergisinde başlayan bu hareket, Yeni Lisan adını almıştır.
  • Özellikle Ziya Gökalp’in katılması Genç Kalemleri, hızla Türk edebiyatının en ses getiren dergisi haline getirmiştir. Ziya Gökalp’in sosyolojik çalışmaları ve Fuat Köprülü’nün tarih ve edebiyat alanındaki çalışmalarının da katkısıyla Milli Edebiyat akımı doğmuştur.

Temsilcileri

Ziya Gökalp
Mehmet Emin Yurdakul
Ömer Seyfettin
Ali Canip Yöntem
Enver Paşa



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.