Mektup Nedir Çeşitleri Türleri Özellikleri

Bir şeyi haber vermek, sormak, istemek, bir meseleyi tartışmak; birinden yardım istemek; sevinç veya üzüntüyü bildirmek için bir kişiye ya da kuruma yazılan, çoğunlukla posta yoluyla gönderilen yazılara mektup denir.

Mektup türünün ortaya çıkmasındaki temel düşünce “paylaşma isteği”dir. Siyasi, edebî ve ilmi konularda yazılmış olanları, belge niteliği gösterir. Dünyada mektup türünün ilk örneklerine Mısır’da rastlanmış tir. Eldeki ilk mektuplar, Mısır Firavunlarının resmi mektupları ile Hitit Krallarının Hattuşaş arşivinde bulunan mektuplarıdır. Hz. Muhammed, İslamiyet’i yaymak için Bizans ve Mısır hükümdarlarına mektuplar göndermiştir. Rönesans’tan sonra Avrupa’da mektup türü büyük gelişme göstermiştir. Rousseeau ve Voltaire gibi sanatçılar bu türde eserler vermişlerdir. 17. yüzyıldan itibaren yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Mektuplarda dil genellikle göndergesel işlevde kullanılır.

Türk Edebiyatında Mektup

Mektup türünün Türk edebiyatında ne zaman kullanıldığı kesin olarak belli olmamakla birlikte Uygur prenslerinin yazdıkları mektuplar bilinen en eski örneklerimizdendir. Divan edebiyatında mektup kelimesi için “inşa (düz yazı)” ifadesi kullanılmış, mektupların toplandığı eserlere de “münşeat” adı verilmiştir. 16. yüzyılda yaşayan Fuzuli’nin yazdığı Şikayetname ilk mektup örneğidir. Tanzimat Dönemi’nden itibaren posta pulu da kullanılarak ayrı bir kurum oluşturulmuş ve mektup türü yaygınlık kazanmıştır. Şinasi’nin Paris’ten annesine yazdığı mektup bu dönemin ilk örneklerindendir. Milli Edebiyat Dönemi’nden itibaren edebi mektup türü yaygınlık kazanmaya başlamıştır.

Kimi yazarlar edebi eserlerini oluştururken mektup türünün özelliklerinden yararlanmışlardır. Halide Edip; Handan Hüseyin Rahmi; Sevda Peşinde Reşat Nuri; Bir Kadın Düşmanı Yakup Kadri; Bir Serencam” adlı eserleri yazarken mektup türünden faydalanmıştır.

Mektuplar konulara göre çeşitli türlere ayrılır.

A. Özel Mektuplar

Akraba ve dost gibi yakın çevredeki insanlara yazılan mektup çeşididir. Akla gelebilecek her konuda yazıldığı ve ileride yayımlanması söz konusu olmadığı için gizlilik özelliği taşır. Özel mektuplar;

  • Açık, yalın ve içten bir anlatımla yazılır.
  • Genellikle çizgisiz beyaz kâğıda ve kâğıdın bir yüzüne yazılır.
  • Özel mektupların sol üst köşesinde hitap, sağ üst köşesinde tarih ve yer, sağ alt köşesinde ad soyad ve imza, sol alt köşesinde adres bulunur.
  • Özel mektupların giriş bölümlerinde yazılış gerekçeleri ortaya konur, gelişme bölümlerinde konu detaylandırılır, değişik konulardan bahsedilir, sonuç bölümlerinde karşıdakinin durumu sorulur, mektubun yazarı kendi durumundan bahseder, sevgi ve saygılarını sunar.
  • Tarih, hitap, mektup metni, nezaket ifadesi, imza ve adres bölümlerinden oluşur. Teşekkür, özür, davet, tebrik mektupları; tebrik ve baş sağlığı dilekleri özel mektuplar içerisinde değerlendirilir.
  • Sanatçı ve edebiyatçıların, daha çok genel konular üzerinde yazdıkları özel mektuplara “edebi mektup” da denmektedir. Edebi mektuplar da özel mektup kabul edilir. Divan edebiyatında Fuzuli’nin “Şikâyetname”si edebî mektubun önemli bir örneğidir.
  • Bir kişiden başka bir kişiye yazılan mektupların herkesin okuması için gazete veya dergilerde yayımlanmasına açık mektup denir.

B. İş Mektupları

Özel kişilerle iş kurumları ve iş kurumlarının kendi arasında, işle ilgili yazdıkları mektuplardır. Bu mektuplarda konusu ne olursa olsun bir iş ya da hizmet söz konusudur. Bu bir sipariş, satış, şikâyet, borç alıp verme isteği, tavsiye ya da bilgi isteme olabilir. İş mektuplarında;

  • İstek açık ve anlaşılır bir dille yazılmalı, söz gereksiz yere uzatılmamalıdır.
  • Bu tür mektuplar şekil bakımından özel bir titizlik gerektirir. Çizgisiz kâğıt kullanılmalı, yazıya kâğıdın dörtte bir oranında aşağıdan başlanmalıdır; dosyalanacağı düşünülerek kâğıdın sağında ve solunda yeteri kadar boşluk bırakılmalıdır.
  • Kurumlar arasındaki iş mektupları kurumların ad ve adreslerini belirten özel başlıklı (antetli) kağıtlara yazılır.
  • Kendisine mektup yazılan kişi veya kurumun ad ve adresi ile başlanır. Kâğıdın sağ üst tarafına tarih yazılır. Adres ve tarihten sonra birkaç satır aralık bırakılır, istek yazılır ve saygı ifade eden bir sözle mektup bitirilir.

C. Resmi Mektuplar

Resmi dairelerin ve tüzel kişilik taşıyan kuruluşların birbirlerine yazdıkları resmi yazılarla; bunların, vatandaşların başvurularına verdikleri yazılı cevaplara denir. Birçok yönüyle iş mektuplarına benzer. Resmi mektuplarda;

  • Hitap başlığı, yazılan resmi kurumun “kanun ve tüzüklerdeki tam adı” olmalıdır. Bu mektuplarda tarihin yanı sıra, mektubun sıra numarası ve konusu da belirtilir.
  • Mektup bir cevap niteliğindeyse “ilgi” bölümüne cevabı olduğu mektubun sıra ve tarihi; “konu” bölümüne de “mektubun yazılış amacı” yazılır. Birkaç satır boşluk bırakılarak mektup yazılır.
  • Mektup üst makama yazılıyorsa “… arz ederim”, alt makama yazılıyorsa “… rica ederim.” şeklinde bitirilir. Bu tür mektuplarda açık, kesin ve anlaşılır bir dil kullanılmalıdır.
  • Dilekçeler, resmi mektup özelliği taşır.

 



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.