Masal Nedir? Masal Türünün Özellikleri

Masal, halkın ortak yaratışı olarak ağızdan ağıza, kuşaktan kuşağa aktarılan, cin, peri, dev gibi olağanüstü kişileri de olan, olağanüstü olaylara yer veren anonim halk anlatılarıdır. Masallar, çocukların hayal dünyasını geliştirmesi bakımından önemlidir. Doğal olarak yüzyıllardır ağızdan ağıza, kulaktan kulağa yayılan masallar olduğu gibi masal kurallarına uygun oluşturulmuş masallar da vardır; bunlara yapay (suni) masallar denir. Masal anlatma geleneğinin tam olarak nerede ve ne zaman başladığı tam olarak bilinmese de tüm dünyaya Hindistan’dan yayıldığı tahmin edilmektedir.

Masalların Özellikleri

  • Masalların başında tekerleme bölümü bulunur. “Bir varmış bir yokmuş, evvel zaman içinde kalbur saman içinde” gibi tekerlemeler dinleyicinin masala odaklanmasını sağlar.
  • Masallar, eğitim amaçlı anlatılan didaktik metinlerdir; genellikle iyi ve kötü karakterler bulunur. İyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır; herkes, payına düşeni alır.
  • Masallarda dinî ve milli unsurlara yer verilmez; konuları, evrenseldir; tüm insanlığı ilgilendiren doğruluk, dürüstlük, iyilik etme, ahlaklı olma gibi konuları işler.
  • Olay çatışması da adalet-zulüm, fakirlik-zenginlik, iyilik-kötülük gibi karşıtlıklardan ortaya çıkar.
  • Masallarda her tabakadan insan yer alabileceği gibi; cinler, periler, canavarlar, tek gözlü dev gibi olağanüstü varlıklar da görülür.
  • Masallarda, zaman ve mekân belirsizdir; “zamanın birinde Kafdağı’nın ardında” gibi hiç olmayan mekânlardan ve belirsiz zamanlardan söz edilir.
  • Masallarda kullanılan dil, herkesçe anlaşılabilir bir dildir; anlatım, kısa ve yoğundur.
  • Masallarda genellikle “öğrenilen geçmiş zaman” kipi kullanılır.
  • Ziya Gökalp, Eflatun Cem Güney, Pertev Naili Boratav gibi isimler Türk masalları hakkında önemli çalışmalara imza atmışlardır.

Masalların Bölümleri

Masallar beş bölümden oluşur.

Döşeme: Giriş tekerlemesinin olduğu bölümdür. Bu bölümde masal “Bir varmış, bir yokmuş” ya da “Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde” gibi ifadelerle başlar. Bu bölüm, dinleyicinin masalın düş dünyasına çekildiği bölümdür.

Serim: Bu bölümde masal kişileri, masalın geçtiği mekân ve olayın ne olduğundan söz edilir “Uzak bir ülkede bir prenses varmış.” “Dağın eteklerinde saklanan bir cin varmış.” gibi ifadeler kullanılır.

Düğüm: Olayların birbirine geçtiği, çatışmanın ve merak ögesinin doruğa ulaştığı bu bölümde olayın bütün ayrıntıları gözler önüne serilir, çözümün ne olacağı hakkında değişik yorumlar ortaya çıkar.

Çözüm: Kötülerin cezasını bulduğu iyilerin ödüllerini aldığı bu bölüm, dinleyicinin rahatladığı bölümdür.

Dilek: “Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine” ya da “Gökten üç elma düşmüş biri…” gibi bitiş tekerlemesi adı verilen tekerlemelerle sonlandırılan bu bölümde herkes için iyi dileklerde bulunulur.

A. Dünya Masalları

Hint Masalları

Hindistan, masallar bakımından oldukça zengin kaynaklara sahiptir. Hindistan’a ait masallardan bazıları çeşitli bölgelerde değişik biçimlerde görülmektedir.

Pançatantra: Hint masal kitaplarının en eskisidir. Bir politika ve siyasetname kitabıdır.

Masal Nehirleri Okyanusu: Hint masallarının en büyüğüdür.

Çakasaptati: Türkçe’de “Tutiname” olarak bilinen eser, “Papağanın 70 Masalı” olarak bilinmektedir.

Arap ve Fars Masalları

Bin Bir Gece Masalları: Arapların en bilindik masallarıdır. Bir masal etrafında pek çok masalın yer aldığı masallardır. Bin bir gece masallarında kadınların vefasızlığından yakınılmaktadır.

Bin Bir Gündüz Masalları: İranlılara ait “Bin Bir Gündüz” masalında da erkeklerin vefasızlığından bahsedilir.

Sinbadname: Bizde “7 Vezirler, 7 Alimler” adıyla tanınmaktadır. Sinbad’ın masalları Bin Bir Gece Masallarına dâhil de edilebilmektedir.

Batı Masalları

Grimm Kardeşler ilk defa masalları bilimsel metotlarla ele alan kişilerdir. Derledikleri masalları Almanya’da 1800’lü yılların başında yayımlamışlardır. “Bremen Çalgıcıları” dünyaca ünlü masallarındandır. Danimarkalı masal yazarı Hans Christian Andersen 1800’lü yılların başında “Çirkin Ördek Yavrusu”, “Kibritçi Kız”, “Kurşun Asker”, “Parmak Kız” gibi çok bilinen masalları masal dünyasına kazandırmıştır.

B. Türk Masalları

Türk masallarıyla ilgili en önemli adım Eberhard ile Pertev Naili Boratav’ın ortak çalışmasıdır. Bu çalışmada, 2500 masal incelenmiş, 378 tip saptanarak “Türk Masal Tiplerinin Kataloğu” yapılmıştır.

Radloff un “Türk Kavimlerinin Halk Edebiyatından Örnekler” adlı eseri ile Macar Türkolog Ignacz Kunos’un masal kitaplarında Anadolu ve Rumeli’nden derlenmiş pek çok masal vardır. Billur Köşk Masalları, Keloğlan Masalları tanınmış Türk masallarına örnektir.

Türk Masalları

İslamiyet Öncesi Masallar

Altun Yaruk: 8-9. yüzyıllara ait bu eser, Çinceden Uygurcaya çevrilmiştir. Üç prens ve bir aç parsla ilgili hikâye, masal özellikleri taşıması bakımından değerlidir.

Prens Kalyanamkara ve Papamkara Hikâyesi: 10. yüzyıla ait bu eser Sanskrit kaynaklı metinler arasında masalsı nitelikleri en fazla olanıdır. İyi prens ile kötü prens arasındaki olayları anlatır.

Turfan Metinleri: Turfan kazıları sonucunda bulunan metinler 10 cilttir. Son ciltteki Şeytan Atavaka’nın Burkan’la olan savaşını anlatan parça, masal özellikleri taşımaktadır.

Uygurika (Uigurica): Dört cilt olan bu eserde Çaştani Bey Hikâyesi, Maymunlar Beyi Hikâyesi, Dantapali Bey Hikâyesi ve Mukaddes Tavşan Hikâyesi masal özellikleri taşımaktadır.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.