Manzume ve Şiir

Manzume ve şiir kavramları sık sık karıştırılmaktadır. Duygu ve düşüncelerin, yazın dünyasında iki türlü ifade biçimi vardır: Nesir ve nazım. Bu iki tür, üslup ve şekil özellikleri bakımından birbirinden ayrılır. Nesirde cümleler art arda sıralanırken nazımda mısralar alt alta sıralanır.  Mısralardan meydana gelen ölçülü ve uyaklı anlatım yöntemine nazım denir.

Nazım tekniğiyle yazılan her metin şiir değildir. Ölçü ve uyak gibi nazma ait kurallara uyularak yazılan metinlere manzume denir. Oysa bir metne şiir denebilmesi için ölçü ve uyak kullanmak yeterli hatta şart değildir. İster ölçü ve uyak kullanılsın ister farklı ahenk unsurları kullanılsın, bir metne şiir denebilmesi için o metinin belli bir sanat değeri taşıması gereklidir.

Dilin hem anlam hem de ahenk unsuru olarak hassasiyetle kullanılmadığı bir manzume, hangi temayı işlerse işlesin; vezin kafiye ve şekil yönünden ne kadar sistematik görünürse görünsün şiir değildir. Ölçü ve uyak olmadan da yazılabilme özelliği taşıyan şiirin olmazsa olmazları estetik tat, imge, çağrışım ve müzikal uyumdur.

En genel bakış açısıyla şiir, düzyazıya çevrilemeyen metindir.

Manzume Örneği

Beş – on gün oldu ki mu’tâda inkıyâd ile ben
Sabahleyin çıkıvermiştim evden erkenden.
Bizim mahalle de İstanbul’un kenarı demek:
Sokaklarında gezilmez ki yüzme bilmeyerek!
Adım başında derin bir buhayre dalgalanır
Sular karardı mı artık gelen gelir dayanır!
Bir elde olmalı kandil bir elde iskandil
Selâmetin yolu insan için bu başka değil!
Elimde bir koca değnek onunla yoklayarak
Önüm adaysa basıp yok denizse atlayarak
– Ayakta durmaya elbirliğiyle gayret eden
Lisân-ı hâl ile amma rükûa niyyet eden-
O sâl-hûrde harab evlerin saçaklarına
Sığınmış öyle giderken hemen ayaklarına
Delilimin koca bir şey takıldı… Baktım ki:
Genişçe bir küfe yatmakta hem epey eski.
Bu bir hamal küfesiymiş… Aceb kimin?
Derken; On üç yaşında kadar bir çocuk gelip öteden
Gerildi tekmeyi indirdi öyle bir küfeye:
Tekermeker küfe bitâb düştü ta öteye.

Okuduğunuz manzumenin özellikleri:

  • Dizeler halinde yazılmıştır. (Nazım biçiminde yazılması manzume için şarttır.)
  • Ölçü, uyak ve redif kullanılmıştır. (Manzume için ölçü ve uyak [veya redif] şarttır.)
  • Bir olay anlatılmaktadır.
  • Sözcükler genelde gerçek anlamıyla kullanılmıştır (dilin göndergesel işlevi).  (Manzumede genelde sözcükler gerçek anlamıyla kullanılır.)
  • İstenirse düzyazı biçimine dönüştürülebilir. (Manzumede dizeler, art arda yazılsa da anlam çok fazla değişmez .)
  • Manzumede toplumsal konular ön plandadır.
  • Anlatmaya bağlı edebî metinler içinde değerlendirilir.



Şiir Örneği

Yeşil pencerenden bir gül at bana
Işıklarla dolsun kalbimin içi
Geldim işte mevsim gibi kapına
Gözlerimde bulut, saçlarımda çiy

Açılan bir gülsün sen yaprak yaprak
Ben aşkımla bahar getirdim sana
Tozlu yollarından geçtiğim uzak
İklimlerden şarkılar getirdim sana

Bir kuş sesi gelir dudaklarından
Gözlerin gönlümde açan nergisler
Düşen öpüşlerdir dudaklarından
Mor akasyalarda ürperen seher

Okuduğunuz şiirin özellikleri:

  • Dizeler halinde yazılmıştır. (Şiir için de “dizeler halinde yazılmak” şarttır.)
  • Ölçü ve uyak kullanılmıştır. (Şiir için şart değildir. Şair isterse kullanmayabilir.)
  • Olay örgüsü yoktur. (Şiirin olay örgüsü olmaz.)
  • Sözcükler genelde mecaz anlamıyla kullanılmıştır. (Dilin sanatsal işlevi). (Şiirde imge ve çağrışımı yakalamak için bu gereklidir.)
  • İstense de düzyazıya çevrilemez. (Şiirde alt alta yazılan dizeleri, art arda yazmak anlamı bozar.)
  • Şiirde bireysel konular ön plandadır.
  • Şiir, coşku ve heyecana bağlı bir metindir.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.