Koşma Nedir? Özellikleri, Koşma Örnekleri

Koşma, Halk edebiyatının en yaygın nazım biçimidir. Genellikle 11’li hece ölçüsü ile söylenen koşmalarda; aşk, sevgi, güzellik, tabiat, gurbet, üzüntü, sevgiliye kavuşma isteği, ayrılıktan ve dünyadan yakınma, yiğitlik, ölüm gibi lirik konular işlenir.

Koşmanın Özellikleri

  • Koşmalar 11’li hece ölçüsüyle söylenir. Daha çok 6+5 veya 4+4+3 duraklar tercih edilir.
  • Nazım birimi dörtlüktür, dörtlük sayısı 3-5 arasında değişir.
  • Uyak düzeni genellikle 1. abab / cccb / dddb… 2. abcb / dddb / eeeb… 3. aaab / cccb / dddb… şeklindedir.
  • İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki “koşuk”larla hem şekil hem içerik olarak; divan edebiyatındaki “gazel”lerle sadece içerik yönüyle benzerlik gösterir.
  • Şairler son dörtlükte adını ya da takma adını (mahlasını) söyler. Halk edebiyatında bu dörtlüğe tapşırma dörtlüğü denir.
  • İslamiyet öncesi dönemdeki koşuk ve divan edebiyatındaki gazelin, halk edebiyatındaki karşılığıdır.
  • Koşmalar işlenen konuya göre güzelleme, koçaklama, taşlama, ağıt olmak üzere dörde ayrılır. Bunlar aynı zamanda âşık edebiyatı nazım türleridir.



Koşma Türleri

Koşmalar ezgilerine ve yapılarına göre farklı türlere ayrılır.

Ezgilerine göre; Acem koşması, Kerem koşması, Ankara koşması, Bülbül koşması, Topal koşma, Kesik kerem, Sümmani gibi isimler alır.

Yapılarına göre; düz, ayaklı, musammat, yedekli , zincirleme , müracaa (dedim – dedi’li), Tecnis (cinaslı) koşma şeklinde isimlendirilir.

Müstezat koşma da denilen “ayaklı koşma”da her dörtlüğe aynı kafiyeden birer mısra eklenir. aaab(b), cccb(b), dddb(b) gibi…

Karşılıklı konuşma şeklinde yani “dedim” “dedi” şeklinde başlayan dizelerle söylenen koşmalara “mürâcaa” ismi verilir. Bütün kafiyeleri cinaslı olan koşmalara “tecnis” denir.

Koşma Örneği

Ağacın eyisi özünden olur
Yiğidin eyisi sözünden olur
İl için ağlayan gözünden olur
Ağlama hey gözü yaşın sevdiğim

Yavrı keklik gibi kaynar eğlenir
Mis kokulu yağlar ile yağlanır
Sabah akşam türlü yazma bağlanır
Eğip geçer yeşil başın sevdiğim

Karacaoğlan der ki hoşça salınsın
Dursun yol üstünde bacı alınsın
Çözüver düğmeni göğsün görünsün
Nokta nokta benli döşün sevdiğim

Karacaoğlan



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.