İslamiyet Öncesi Türk Şiirinin Özellikleri Nelerdir?

Türk boyları içinde “şaman, kam, ozan, baksı” gibi adları olan insanlar, hekimlik ve büyücülüğün yanında aynı zamanda şairdir. Din törenlerinde müzik eşliğinde şiirler söylerler.
Görüldüğü gibi sözlü edebiyat geleneği şiire dayanmaktadır. Bu döneme ait ilk şiirler koşuklar, sagular, destanlar, hatta savlardır.
Bu dönemde şiir, müzik ve din iç içedir. Büyük ölçüde Orta Asya’daki Türklerin yaşamını ve kültürünü yansıtan sözlü dönemde çeşitli törenlere rastlanır. Bu törenlerin başlıcaları şunlardır:
• Sığır (av törenleri)
• Şölen (kurban törenleri, ziyafetler)
• Yuğ (yas, cenaze törenleri)

Ürünler, bu törenlerde Türk boylarında farklı adlarla karşılanan “şaman, kam, baksı, ozan” denen şairler tarafından kopuz eşliğinde söylenirdi. Şamanlar aynı zamanda toplumun dinsel önderi olarak kabul edilirdi. Yazılı edebiyat ürünlerinden önce sözlü edebiyat ürünleri oluşmuştur. Bu ürünlerin yazıya geçirilişi çok sonraları olmuştur.

Bütün ulusların edebiyatında olduğu gibi Türklerin edebiyatında da sözlü edebiyatın doğuşu dinsel temellere dayanır. Mitolojik dönemde oluşmaya başlayan sözlü edebiyat ürünleri günümüze kadar süregelmiştir.

İslamiyet Öncesi Türk Şiirinin Biçim Özellikleri

  • Dönemin, çoğu manzum olan başlıca edebiyat ürünleri
    koşuk, sagu, sav ve destanlardır.
  • Ürünler dörtlük nazım birimi ve hece ölçüsüyle söylenmiştir.
  • Çoğunlukla yarım uyak kullanılmış ve her dörtlüğün ilk üç dizesi kendi aralarında, dördüncü dizeler ise birbiriyle uyaklı söylenmiştir.
    Daha çok abab / cccb / dddb…” uyak düzeni, yarım uyak ve redif kullanılmıştır.
  • Şiirlerdeki ahenk; ölçü ve uyağın dışında ses, hece tekrarları ve aliterasyonla sağlanmıştır.
  • İslamiyet öncesi Türk şiirinde yabancı sözcükler yok denecek kadar az olan duru bir Türkçe kullanılmıştır.
  • Genellikle benzetme, kişileştirme ve tenasüp sanatlarına yer verilmiştir.
  • Şiirler; sürek avının bereketli olması için ava çıkmadan önce yapılan “sığır” törenlerinde, “şölen” adı verilen ve öküz avından sonra düzenlenen ziyafet törenlerinde, ”yuğ” adı verilen ve sevilen bir kişinin ölümü üzerine düzenlenen cenaze törenlerinde söylenmiştir.
    Şiirler ”ozan, kam, baksı, şaman” tarafından “kopuz” denilen saz eşliğinde söylenmiştir.

İslamiyet Öncesi Türk Şiirinin İçerik Özellikleri

  • Konular çoğunlukla günlük yaşamdan, doğanın güzelliklerinden seçilmiştir.
  • Başlıca; aşk, doğa, ölüm, olağanüstü olaylar, dinî inançlar gibi temalar ele alınmıştır.
  • Coşku ve heyecanı dile getiren metinlerden olan “koşuk”larda aşk, tabiat; “sagu”larda ölüm; olay çevresinde gelişen metin örneği olan “destan”larda ise kahramanlık, savaş, göç konuları işlenmiştir. Günümüzdeki atasözlerinin karşılığı olan “sav”larda ise hayat tecrübeleri ve öğütlere yer verilmiştir.
  • Bu dönemde yazılan şiirlerde sanatsal bir amaç güdülmemiş, düşünceden çok duygulara, olağanüstü olay ve kişilere yer verilmiştir.
  • Ürünlerde genellikle Şamanizm, Manihaizm ve Budizm dinlerinin etkileri görülmüştür.
  • Ürünlerin ilk söyleyeni belli olmadığı için anonim özellik taşır.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.