İsim Çekim Ekleri Konu Anlatımı

İsim çekim ekleri, isimlerin ve isim soylu sözcüklerin sonuna gelerek onları diğer isimlere, edatlara, eylemlere bağlayan; cümle içindeki görevlerini belirleyen, ait oldukları kişileri belirten ve isimlerin çeşitli durumlarını bildiren eklerdir. isim çekim ekleri, her zaman isim soylu sözcüklere getirilir.

Bkz: İsim nedir? İsim çeşitleri nelerdir? Yapı bakımından isimler

İsim Çekim Ekleri Şunlardır

  • Ad durum (hal) ekleri
  • İyelik ekleri (İyelik zamirleri)
  • Tamlayan ekleri
  • Çoğul ekleri
  • İlgi eki
  • Eşitlik ekleri

1. Durum (Hal) Ekleri

İsimlere belirtme, yönelme, bulunma ve çıkma anlamlarını kazandıran eklerdir.

Yalın hal: İsmin –i, –e, –de, –den hal eklerinden birini almamış olan haldir.

Belirtme Hali: “–ı, –i, –u, –ü” hal eklerini alan, sorulacak neyi, kimi sorularına cevap veren sözcükler –i hal ekini alır.

Yönelme Hali: “–e, –a” eklerini alan, sorulacak neye, kime, nereye sorularına cevap veren sözcükler –e hal ekini alır.

Bulunma Hali: “–de, –da, –te, –ta” eklerini alan, sorulacak neyde, kimde, nerede sorularına cevap veren sözcükler – de hal ekini alır.

Çıkma-Ayrılma Hali “–den, –dan, –ten, –tan” eklerini alan, sorulacak neyden, kimden, nereden sorularına cevap veren sözcükler –den hal ekini alır.

Örnekler

⇒ “Bunları çantamdan kardeşim almış.”
Neyi almış? sorusuna cevap veren bunları sözcüğündeki –ı belirtme ekidir. Nereden almış? sorusuna cevap veren çantamdan sözcüğündeki –den ayrılma ekidir.

⇒ “Sevgiyi sende buldum ben yıllar sonra.”
⇒ “Yaşadım seninle yüreğimden gelen her şeyi.”
⇒ “Yüreğime sevda çöktü sen gelince.”

Yukarıdaki mısralarda sevgiyi, şeyi sözcükleri –i hal ekini, sende sözcüğü –de hal ekini, yüreğimden sözcüğü –den hal ekini, yüreğime sözcüğü –e hal ekini örnekler. Aklım sözcüğü hâl eklerinden birini almadığı için yalın hali örnekler.

NOT: Yalın hal, hiçbir ek almamışlık değil, sözcüğün –i, –e, –de, –den hâl eklerinden birini almamasıdır. İyelik ve çokluk ekleri sözcüğün yalınlığını bozmaz.

NOT: –de ve –den ekleri bazen eklendiği sözcüğün niteliğini ifade eder ve nasıl sorusuna cevap verir. Bu durumda hal eki görevinden sıyrılır, yapım eki görevi üstlenir.

⇒ “Sıradan insanları çok sevmem.”
Bu cümledeki sıradan sözcüğündeki –den, Nereden? sorusuna cevap vermediği için hal eki değildir. Nasıl insanları? sorusuna cevap verdiği için –den eki yapım ekidir.

⇒ “Sıradan benim kalemimi de al.”
Bu cümledeki sıradan sözcüğündeki –den eki ise Nereden? sorusuna cevap verdiği için –den hal ekini örnekler.

⇒ “Sınıfın en gözde öğrencisi Mükerrem’dir.”
Bu cümledeki gözde sözcüğündeki –de, Nerede? sorusuna cevap vermediği için hal eki değildir. Nasıl insanları? sorusuna cevap verdiği için –de yapım ekidir.

⇒ “Kitabım dolabın hiçbir gözünde yoktu.”
Bu cümledeki gözünde sözcüğündeki –de, Nerede? sorusuna cevap verdiği için –de hal ekini örnekler.

2. İyelik Ekleri (İyelik Zamirleri)

Eklendiği sözcüğün kime, neye ait olduğunu belirten eklerdir. Belirtili ve belirtisiz ad tamlamalarında tamlananın almış olduğu eklerdir.

NOT: İyelik ekleri sorulacak neyin, kimin sorularına be-nim, senin, onun, bizim, sizin, onların cevabını verir.

Benim ev-im
Senin ev-in
Onun ev-i
Bizim ev-imiz
Sizin ev-iniz
Onların ev-leri

NOT: Şahıs zamirleri iyelik eki almaz.

⇒ “Evimiz buraya 10 dakikalık uzaklıkta.”
Bu cümlede evimiz sözcüğüne sorulacak Kimin? sorusuna bizim cevabını aldığımız için evimiz sözcüğündeki –imiz eki iyelik ekidir.

⇒ “Gözüm senden başkasını görmüyor.”
Bu cümlede gözüm sözcüğüne sorulacak Kimin? sorusuna benim cevabını aldığımız için gözüm sözcüğündeki –üm eki iyelik ekidir.

NOT: Ad tamlamalarında tamlanan, iyelik eki alır. Belirtili isim tamlamasında tamlayana sorulacak Neyin, kimin? sorusu iyelik ekini verirken belirtisiz ad tamlamalarında Ne? sorusu iyelik ekini verir. “Sevda türküsü” belirtisiz ad tamlamasına sorulacak Ne türküsü? sorusunun cevabı sevda sözcüğü olduğu için türküsü sözcüğündeki “–sü” iyelik ekidir.

NOT: “–i” hal eki ile iyelik 3. tekil şahıs eki olan “–i, –si” ekleri birbirine karıştırılmamalıdır. İyelik ekleri genelde özne üzerinde bulunurken “–i” hal eki belirtili nesne üzerinde bulunur. İyelik eki sorulacak Neyin, kimin? sorusuna cevap verirken –i hal eki Neyi, kimi? sorusuna cevap verir. Cümlede yüklemden sonra özneyi bulmak bu karışıklığa düşmememizi kolaylaştırır.

3. Tamlayan Eki

Belirtili isim tamlamalarında tamlayan üzerinde bulunan ekler de isim çekim ekidir.

Benim evim
Senin evin
Onun evi
Bizim evimiz
Sizin eviniz
Onların evleri

⇒ “Dünkü davranışların Ahmet’in kalbini kırmış.”

NOT: Bazen tamlayan eki yerine “–den, –dan” hal eki kullanılabilir. Bu durumda kullanılan “–den” eki de çekim ekidir.
Sorulardan (ın) hiçbiri
Öğrencilerden (in) birkaçı

4. Çoğul Ekleri

Sözcüklere çokluk anlamı kazandıran –ler, –lar eki de isim çekim ekidir.

ağaç-lar
ev-ler
düşünce-ler
kuş-lar

NOT: 3. çoğul şahıs eki olan “–lar” ekiyle isim çekim eki olan “–lar” ekini karıştırmamalıyız.

⇒ “Dün akşam bize geldiler.” cümlesinde geldiler sözcüğündeki –ler eki şahıs anlamı taşıdığı için fiil çekim ekidir.
⇒ “Çocuklar, bize sevgiyle bakıyorlar.” cümlesinde çocuklar sözcüğündeki –lar eki çokluk anlamı taşıdığı için isim çekim ekidir.

5. İlgi Eki(–ki) 

Ad tamlamasında kullanılmayan tamlanan yerine geçen –ki ilgi ekleri de çekim ekidir. İlgi ekleri, ilgi zamiri olarak da adlandırılır.

benimki (Benim odam)
seninki (Senin okulun)
onunki (Onun bisikleti)
bizimki (Bizim çocuğumuz)
sizinki (Sizin takımınız)
onlarınki (Onların torunları)

6. Eşitlik Ekleri 

Eşitlik ekleri, isim soylu sözcüklere gelerek onlara çeşitli anlamlar katarlar. “-ca / -ce / -ça / -çe” isimlere eşitlik anlamı katar.

⇒ Böyle çocukça davranmamalısın. (benzerlik)
⇒ Ailece tatile gittik. (topluluk, birlikte)
⇒ Benden boyca uzunsun. (karşılaştırma, bakımından)
⇒ Bence sen de haklısın. (görelik, kanaat)
⇒ Masraflarınız şirketimizce karşılanacak.” (tarafından)



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.