İç Çözümleme Tekniği Nedir? Özellikleri, Örnekleri

İç çözümleme tekniği, roman kişisinin iç dünyasını, duygu ve düşüncelerini yazar-anlatıcının açıklamasıdır. Romanı anlatıcı-yazarın işlevsel olduğu anlatma yöntemiyle aktarmayı sağlayan tekniklerden biridir. Bu, modern romanlarda da kullanılmakla birlikte en çok klasik dönem romanlarında, 19. yüzyıl romanlarında kullanılan bir yöntemdir. İç çözümleme tekniği sayesinde romanı aktaran kişi, araya girerek roman kişisinin iç dünyasını, ruhsal durumunu, neler duyup neler düşündüğünü, tavır, davranış ve hareketlerinin ruhsal ve düşünsel sebeplerinin ne olduğunu, hangi duygu ve düşünceler sonucu birtakım eylemlerde bulunduğunu; yani bir bütün olarak onun psikolojisini bize dışarıdan bir gözlemci olarak aktarır. Biz, roman kişisinin ruhsal durumunu anlatıcının gözlemlerine ve aktarmalarına görebiliriz.

Bkz: Romanlarda Kullanılan Anlatım Teknikleri



İç Çözümleme Tekniğinin Özellikleri Nelerdir?

  • İç çözümleme tekniğinde, roman kişilerinin olaylar karşısındaki ruhsal tepkileri, düşünceleri, duyguları, korkuları, heyecanları, ya da olaylar sonucunda kendi ruhları üzerinde meydana gelen bazı etkiler, değişmeler sergilenir.
  • Kişinin bir durum, olay ve olgu karşısındaki ilk tepkileri ve maruz kaldığı olaylar ve durumlar sonucunda kendisinde, ruhunda iç dünyasında meydana gelen değişimler ve yenilikler, sebep ve sonuçlarıyla verilir. Kişilerin ruhsal durumları, bütün boyutlarıyla tasvir edilir.
  • Ruh çözümlemesinde iki temel hususa dikkat edilir: Birincisi, roman kişisi bir olay, kişi, durum, olgu ve eşya karşısında nasıl bir ruhsal tepki veriyor? İkincisi karşılaştığı olay, olgu, kişi, durum ve eşyayla yüzleştikten, onlarla bir şekilde münasebete girdikten sonra nasıl bir sonuca ulaşıyor ve ruh dünyasında ne gibi değişiklikler meydana geliyor?
  • Romancı, kişilerin davranışlarını onun ruhsal hallerine bağlı olarak açıklar. Her tavrın ve eylemin bir ruhsal durum ve sebebe bağlı olduğunu ortaya koyar. Yazar, işte bu hususları ayrıntılı olarak sebep-sonuç ilişkilerine bağlı olarak irdelediğinde ruh çözümlemesi yapmış olur.

İç Çözümleme Örnekleri

Namık Kemal, İntibah (1876) romanında çevreden yalıtılmış olarak kapalı bir eğitimle yetiştirilmiş olan tecrübesiz Ali Bey’in sosyal hayata, dış dünyaya birdenbire açılması sonucu ruh dünyasında meydana gelen değişmeleri, olumlu olumsuz tepki verme biçimlerini, beklenti ve hayal kırıklıklarını, üzüntü, keder ve heyecanlarını, kalbinin teessürlerini, umutlarını ve sonunda uğradığı felaketleri; hasılı bir bütün olarak ruhsal durumlarını tahlil eder.

Ali Bey’in Mahpeyker’le ilk karşılaşmasında verdiği tepkiler: Tecrübesiz bir genç olan Ali Bey, kadın ve aşkla ilk kez karşılaşınca ruh dünyası allak bullak olur. Ne yapacağını şaşırır. Neyin ciddi neyin şaka, neyin sahte, neyin yalan olduğunun farkına varmaz. Meraklar, endişeler, korkular, heyecanlar, geleceğe dair pembe hayaller, renkli tasavvurlar içinde gelgitler yaşar. Karşısına çıkan ilk kadın ve aşk karşısında bocalar ve iç dünyasında, ruhunda dalgalanmalar, değişmeler ortaya çıkar.

“Vaktâ ki uyku zamanı gelip de bey kendi odasında tenha kalınca vücudundaki kan seyyâle-i berkiyye (elektrik akımı) süratiyle harekete başladı. Güya her damarı bir telgraf teli idi ki beynine dokunan cihetinden yıldırımlar saçılırdı. Uyumak ister; muktedir olamazdı. Düşünmek ister bir şey bulamazdı. Yirmi yıllık ömrünün tecâribi (tecrübeleri) nazarında hayal gibi kalmış idi. İki günün meşhûdâtı (gözlemleri) ise tabiatıyla o kadar kuvvetli bir zihne hatt-ı hareket tayin edemediğinden (nasıl hareket edileceğini belirleyemediğinden) beyin hali hayret-i sırfa müncer olmuş idi (tamamen hayretle sonuçlanmıştı). Güya ki gözleri açık iken uyurdu; güya ki uyanıklık âleminde rüya görürdü.”

Yazar, roman boyunca Ali Bey’in Mahpeyker’le, diğer kişi ve olaylarla değişik tarzlarda karşılaşmaları sonucu oluşan ruhsal durumuna ait halleri tahlil etmeye devam eder. Ali Bey’in beklentisi Mahpeyker’le evlenmektir. Mahpeyker’in arzusu ise onunla salt şehvete ve maddeye dayalı bir ilişki kurmaktır. Bu iki farklı beklenti arasındaki çatışma, Ali Bey’in ruhunda hayal kırıklığı Doğurur ve gelişen olaylar felaketle sonuçlanır.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.