Hangisi Gazelin Matla Bölümüdür

Divan şiirinde en fazla kullanılan nazım biçimleri arasında kaside ve gazel başta gelmektedir. Gazel ve kasideler ile ilgili;
“hangisi kasidenin matla bölümüdür?”
“hangisi gazelin matla bölümüdür?”
“hangisi kasidenin makta bölümüdür?”
“hangisi gazelin makta bölümüdür?”
soruları sıkça karşımıza çıkmaktadır. Bu yazımızda bu soruların cevabını vereceğiz.

Kaside ve gazel biçim olarak birbirine benzemektedir. İki tür de aruz ölçüsüyle ve beyitler ile yazılır. Kasidenin de gazelin de ilk beyitine “matla” son beyitine ise “makta” adı verilir.



Matla bölümü nasıl bulunur?

Kasidenin ve gazelin ilk beyitine matla beyiti adı verilir. Matla beyitini bulurken dikkat etmemiz gereken unsur beyitlerin kafiyeleniş biçimidir. Gazel ve kasideler “-aa, -ba, -ca …” biçiminde kafiyelenir. Yani matla beyitinde iki dizenin de mısra sonundak kafiyelenişi aynı olmak zorundadır.

Beni candan usandırdı, cefâdan yâr usanmaz ?
Felekler yandı âhımdan, murâdım şem’i yanmaz ?

Yukarıdaki beyitte görüleceği üzere iki mısra da aynı şekilde kafiyelenmiştir. Bu gazelin ikinci beyiti ise şu şekildedir:

Kamu bîmârına cânân, deva-yı derd eder ihsan
Niçün kılmaz bana derman, beni bîmarı sanmaz ?

İki beyite de baktığımız zaman birinci beyitin “matla” bölümü olduğunu görebiliriz.

Makta bölümü nasıl bulunur?

Divan şiirinde şairler “mahlas” adı verilen takma isimleri kullanırlar ve mahlaslarına genellikle son beyitte yer verirler. İşte şairin mahlasının yer aldığı bu son beyite “makta” adı verilir.

Fuzûlî rind-i şeydâdır, hemîşe halka rüsvadır
Sorun kim bu ne sevdâdır bu sevdâdan usanmaz mı..

Fuzuli tarafından yazılan bu gazelin bu dizelerinde şairin adı geçtiği için bu dizeler “makta” bölümünden alınmıştır.

Örnek – 1

Hangisi gazelin matla bölümüdür?

A) Geh ebr veş giryan edip geh bad veş püyan edip
Mecnun-ı sergerdan edip sahralara saldın beni

B) Vaslım dilersin çün dedin lutf edeyin olsun dedin
Yarın dedin birgün dedin ferdalara saldın beni

C) Hattım hisabın bil dedin gavgalara saldın beni
Zülfüm hayalin kıl dedin sevdalara saldın beni

D) Yusuf gibi izzette sen Yakub veş mihnette ben
Dil sakin-i beytül hazen tenhalara saldın beni

E) Baki sıfat verdin elem ettin gözüm yaşını yem
Kıldın garik-i bahr-ı gam deryalara saldın beni

Cevap: C seçeneğinde iki dize de “saldın beni” ile bittiği için bu dizeler matla bölümüdür.

Örnek – 2

Hangisi gazelin makta bölümdür?

A) Meh ü mihrin senin olsun felek biz îd-gehlerde
Hilâl ebrûların hurşîd-i tâbân olduğun gördük

B) Hele îd oldu ol gül-gonce handân olduğun gördük
Demâg-ı telh-kâmın şekkeristan olduğun gördük

C) O kâfir-beççe bir peymâne sahbâ sundu kim alıp
Derûn-i lâleden âteş fürûzân olduğun gördük

D) Bi-hamdillâh yine kilk-i Nedîmâ-yı sühân-sâzın
Gazel-perdâz-ı bezm-i sadr-ı zî-şân olduğun gördük

E) Niyâz ü nâz ü nûş ü bahş ü ibrâm-ı kenâr ü bûs…
Bugün meclisde zevkin böyle tûfân olduğun gördük

Cevap: Bu gazel ünlü divan şairi Nedim tarafından yazılmıştır. D seçeneğinde şairin adı yer aldığı için bu dizeler gazelin makta bölümüdür.

 



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.