Haber Yazısı

haber yazısıBireyi yaşamsal olarak ilgilendiren gelişmeleri ve bu gelişmelere ilişkin bilgileri yazılı, elektronik ve görsel basın yoluyla halka duyurmak üzere yayımlanan yazılara haber yazısı adı verilir. Gazete, dergi, radyo ve televizyon gibi kitle iletişim araçlarında yer alan haber, insanları yerel-yöresel, ulusal ve uluslararası düzeyde bilgilendirir.

Haber, toplumsal, siyasal, ekonomik ve kültürel yaşamdaki gelişmeleri insanlara iletme amacı taşır. Haberin insanları bilgilendirmek, eğitmek, eğlendirmek, düşündürmek, bilinçlendirmek, bir eyleme yöneltmek ya da eylemden vazgeçirmek gibi nitelikleri vardır.

Değişik zamanlarda ve değişik anlayışlar içinde haber yazısının birçok farklı tanımları yapılmıştır, bunlardan bazıları:

➢ Bir olayın bir gazeteci tarafından rapor edilmesidir.
➢ İnsanların ilgisini çeken veya insanların bilmesi gereken bir olay ya da durumun tarafsız biçimde anlatılmasıdır.
➢ Toplumu ilgilendiren olay, fikir ve kanıların; iyi ve doğru bir şekilde yayın organları aracılığıyla topluma aktarılmasıdır.
➢ Dün bilmediğimiz bir olayın veya bir şeyin bugün herkes tarafından duyulması ve öğrenilmesidir.
➢ Gelecekte bugünün tarihini yazacaklara yol gösterebilecek ilk müsveddelerdir.

Haber Yazısının Nitelikleri

İyi bir haber yazısında bulunması gereken nitelikler şunlardır:

A) Doğruluk

Haberin doğruluğu, haberde yer alan bilgilerin doğru olması demektir. Yani yazılan haberde yalan ya da yanlış bilgiler bulunmamalıdır. Kulaktan dolma, tam olarak araştırılmadan ve öğrenilmeden yazılan haber, çok farklı anlamalara ve büyük tehlikelere yol açabilir. Habercinin temel amacı, haberinde doğru bilgiler vermek olmalıdır. Gerçeği araştırırken ulaştığı bilginin doğruluğundan emin olmalı, söylentilerden hareket etmemelidir.

B) Gerçeklik

Haber yoluyla insanlara aktarılan bilgilerin gerçeği olanca çıplaklığıyla yansıtması gerekir. Ayrıca olayın varlığının da gerçek olması gerekir. Haberi iletenin amacı gerçeği ortaya çıkarmak olmalıdır.

c) Nesnellik

İzleyici ya da okuyucuyu ilgilendiren, haberi yapan kişinin duygu ve düşünceleri değil, olayın veya durumun kendisidir. Haberci bir olayı insanlara aktarırken mümkün olabildiğince tarafsız olmalı, gerçeğe sadık kalmalıdır. Olay karşısında ne düşündüğünü ve ne hissettiğini anlatmaktan kaçınmalıdır. Ancak habercilikte nesnellik çok tartışılan konulardan biridir. Kimileri habercinin gördükleri karşısındaki duygu ve düşüncelerini yansıtmasıyla oluşmuş bir haberin daha ilginç ve etkileyici olacağını savunmaktadır.

d) Anlaşılırlık

Haber metninin anlamı kolay ve anlaşılır olmalı, yani haber metni açıklık ilkesine uygun yazılmalıdır. Yazılan cümleler farklı anlamlara ve yorumlara yol açmamalı, yazıdan herkes aynı anlamı çıkarmalıdır. Cümleler fazla uzun olmamalı, sözcükler gündelik anlamlarından farklı anlamda kullanılmamalıdır. Haberin anlatımında sadelik de önemlidir. Haberi yapan kişi bir edebiyatçı gibi davranmamalı; süslü, sanatlı ve mecazlarla yüklü bir anlatımdan uzak durmalıdır. Ayrıca haberi gereksiz ayrıntılardan ayıklamalı, sözcükleri özenle seçerek belli bir mantık sıralamasıyla aktarmalıdır.

e) Kesinlik

Haberde yer alan bilgilerin doğruluğu tartışılmaz olmalıdır. Okuyanın ya da izleyenin kafasında “Acaba?” sorusu yaratmamalıdır. Haberin doğruluğu konusunda hiçbir şüphe yaratmaması, inandırıcı olması bilgilerin kesinliğine bağlıdır.

f) Hızlılık

“Haberi doğru al, öncelikle ver.” cümlesi haberciliğin temel ilkelerinden biridir. Çok sayıda yazılı ve görsel basının bulunduğu günümüzde hızlılığın daha da önem kazandığı söylenebilir. Teknolojik gelişmeler ve internet haberciliği hızlılık yarışını daha da arttırmıştır.

g) Habercinin Dikkati

Bir olayı araştırmakla görevlendirilen gazetecinin yaptığı gözlem, izlemede gösterdiği tutum ve dikkat haberin birçok noktasının aydınlanmasını sağlayacaktır. Yaptığı işi ciddiye alan, iyi bir gözlem yapan, topladığı verileri dikkatli bir biçimde kullanıp mantık çerçevesinde sıralayan gazeteciler, değerli haber yazısı ortaya koyarlar.


Habercilikte 5N 1K Kuralı

Bir habere konu olan olay ve olgularla ilgili bilgiler, veriler ve belgeler araştırılıp toplandıktan sonra haberin yazılması aşamasına geçilir. Haber yazma aşaması da dikkatli ve objektif olmayı gerektirir. Elde edilen bilgiler neye göre haberleştirilecek, haberde hangi verilere yer verilecek, elde edilen bilgiler nasıl sıralanacak, görseller nasıl kullanılacak gibi soruları habercinin cevaplandırması gerekir.

Bir olayı ya da durumu haberleştiren muhabir, haberini belli bir bütünlük ve sıralama içinde verebilmek için 5N1K kuralını kullanır. Günümüzde haberin yazılımında en geçerli yöntem 5N1K kuralını kullanmaktır.

5N 1K Soruları şunlardır:

  • Ne
  • Nerede
  • Ne zaman
  • Nasıl
  • Neden (Niçin)
  • Kim

Bu altı sorunun ikisi, “kim” ve “ne” sorularının haber metninin ilk paragrafında cevaplanması gerekir. “Kim ne yaptı?”, “Kimin başına ne geldi?”, “Ne oldu?” sorularının cevabı metnin giriş kısmında yer almalıdır; bunlar bir haberde okuyucunun merak ettiği ilk şeylerdir.

Ardından “Ne zaman?” ve “Nasıl?” sorularının cevaplanması gerekir. Bu sorular haberin devamında cevaplanır. Bu soruların cevabını bulmak okur açısından büyük önem taşır.

Haber yazısı eldeki bilgilerden ve verilerden yola çıkarak “neden/niçin” sorusunun cevabını vermelidir, bu cevabı verirken doğru ve tarafsız bir yaklaşım içinde bulunulmalıdır.

Bir haber metni 5N1K kuralına göre oluşturulduğunda hem kurgusu sağlam olacak hem de metinde bütünlük oluşacaktır.

Bkz: Temel Gazetecilik Terimleri
Bkz: Gazeteciliğin Kısa Tarihi



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.