Gezi Yazısı Nedir? Gezi Yazılarının Özellikleri, Gezi Yazıları

Gezi Yazısı Nedir?

Bir yazarın yaptığı gezilerde gördüklerini, okurları için ilgi çekici bulduğu yönlerini özenli bir anlatımla yansıttığı yazılara “gezi yazısı” denir. Gezdiği yerleri kaleme alan kişiye “gezgin veya seyyah”, gezi yazılarına seyahatname adı da verilir. Gezi yazılarındaki amaç, insanlarda gezip görme isteği oluşturmak, gezilmemiş yerleri ilgi çekici yönleriyle okuyucuların dikkatine sunmaktır.

Gezi Yazılarının Özellikleri

  • Gezi yazılarında çoğunlukla kronolojik bir sıra izlenir. Gezi için yapılan hazırlıklar, yola çıkma, yolculuk sırasında görülen yerler ve ilgi çekici bazı olaylar, varış, varış sırasındaki izlenimler, sonrası… gibi.
  • Gezi yazılarında daha önce söylenmiş ve yazılmış eserlerden farklı olmak çok önemlidir. Aynı yerler farklı yazarlar tarafından gezilmiş, yazılmış olabilir. Önemli olan gözlemlerin kişisel bakış açısıyla ve özgün bir anlatımla ortaya konmasıdır.
  • Gezi yazılarında anlatılanlar birbiriyle çelişmemeli, bir mantık çerçevesine oturutulmalıdır. Okur, anlatılanların doğruluğuyla ilgili kuşkuya düşmemelidir.
  • Gezilen yerlerin coğrafi, mimari özellikleri; kültür, gelenek, görenek, ırk, dil, yaşayış, inanç, tarih, ekonomi ve uygarlıkları hakkında bilgi verilir.
  • İnsanların gezip görme ihtiyaçlarının bir ürünüdür. Gözlem bu yazı türünde çok önemli bir yer tutar.
  • Gezi yazıları düz yazı biçiminde kaleme alınır, az da olsa şiir biçiminde olan gezi yazısı örneklerine rastlanır.
  • Gezi yazılarında yazar çoğunlukla betimlemelere başvurur. Ancak bazı olay ve durumları aktarırken günlük, röportaj, mektup gibi türlere ait anlatım tekniklerinden de yararlanılır.
  • Gezi türünde, zaman zaman fotoğraf, ses kayıt cihazları gibi teknolojik olanaklardan da yararlanılır. Bu yönüyle röportaj türüyle benzerlik gösterir.
  • Tarih, coğrafya, sosyoloji gibi bilimlere kaynaklık eder.
  • Bu tür yazılar; anı, günlük, roman gibi başka edebiyat türlerine de kaynaklık eder.
  • Gezi yazılarının uzunluğu çoğunlukla bir kitap olacak kadardır. Bazı gezi yazıları gazete veya dergilerin iç sayfalarında yazı dizisi biçiminde de yayımlanır.
  • Gezip görülen yerler anlatılırken objektif bir tutum sergilenir.
  • Gezi yazıları okuyucunun ilgisini canlı tutmalı, okunan yerleri gezip görme isteği yaratmalıdır. Yazar bunu sağlayabilmek için farklı anlatım tekniklerinden yararlanmalı, gezdiği yerlerin ilginç özelliklerini saptamalı, iyi bir kültür birikimine sahip olmalı, akıcı ve etkileyici bir üslup oluşturmalıdır.
  • Miletoslu Hekatios’un MÖ 500 yıllarındaki gezi yazısı ile Kartacalı Hannibal’in MÖ ikinci yüzyıldaki yolculuğu ilk gezi örnekleri kabul edilir. Dünya edebiyatında bu türde eser verenlerin başında Heredotos, Marco Polo (seyahatname) ve İbn-i Batuta (seyahatname) sayılabilir.



Türk Edebiyatında Gezi Yazısı

16.yy.da (1557) Seydi Ali Reis’in yazdığı Miratü’l-Memalik adlı eseri edebiyatımızda gezi türünün ilk örneği kabul edilmektedir. Keçecizade İzzet Molla’nın Mihnet-i Keşan adlı mesnevi tarzındaki eseri, Piri Reis’in Kitab-ı Bahriye’si bu türün divan edebiyatındaki önemli örneklerindendir. Gezi türünün edebiyatımızdaki en meşhur örneği ise 17.yy.da Evliya Çelebi’nin 10 cilt olarak yazdığı Seyahatname adlı eserdir.

Tanzimat Dönemi Edebiyatı’nda bu türün ilk örneğini “Avrupa’da Bir Cevelan” adlı eseriyle Ahmet Mithat Efendi vermiştir.

Edebiyatımızda gezi yazısı türünde yazılmış önemli eserlerden bazıları şunlardır:

Mir’atü’l-Memalik ⇒ Seydi Alî Reis
Seyahatname ⇒ Evliya Çelebi
Frankfurt Seyahatnamesi ⇒ Ahmet Haşim
Berlin Hatıraları ⇒ Mehmet Akif Ersoy
Abbas Yolcu, Batı’nın Deli Gömleği ⇒ Attila İlhan
Anadolu Notları ⇒ Reşat Nuri Güntekin
Avrupa Görmüş Yaşam ⇒ Ümit Yaşar Oğuzcan
Avrupa’da Neler Gördüm ⇒ Ahmet İhsan
Avrupa’da Bir Cevelan ⇒ Ahmet Mithat Efendi
Azerbaycan, Bulgaristan, Sovyet Rusya, Özbekistan, Macaristan ⇒ Melih Cevdet Anday
Balkan Yokuşu, Ev Sahipleri ⇒ Füruzan
Bay Sessizlik ⇒ Salah Birsel
Bir Siyah Saçlı Kadınn Gezi Notları, New York Seyir Defteri ⇒ Buket Uzuner
Canım Anadolum, Deli Fişek, Tezek ⇒ Bedri Rahmi Eyüboğlu
Düşsem Yollara Yollara ⇒ Haldun Taner
Duyduk Duymadık Demeyim, Dünya Kazan Ben Kepçe ⇒ Aziz Nesin
Finlandiya ⇒ Şukufe Nihal
Gagaringrand ⇒ Tank Buğra
Hac Yolunda, Suriye Mektupları, Avrupa Mektupları, Afak-ı Irak ⇒ Cenap Şahabettin
Göz Ucuyla Avrupa ⇒ Yusuf Ziya Ortaç
Deniz Aşırı Yeni Rusya, Tuna Kıyılan, Bizim Akdeniz, Taymis Kıyıları ⇒ Falih Rıfkı Atay
Mavi Anadolu ⇒ Azra Erhat
Romanya’ya Mektuplar ⇒ Ahmet Rasim
Tuhfet’ül-Haremeyn ⇒ Nabi
İpek Yolu’ndan Afganistan’a ⇒ Erdem Beyazıt
Hiroşimalar Olmasın ⇒ Oktay Akbal

 



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.