Genel ve Özel Anlamlı Sözcükler

Sözcükler arasında genel anlamlı, özel anlamlı ayrımı sözcüklerin anlam kapsamıyla ilgilidir. Gelin birlikte “Genel ve Özel Anlamlı Sözcükler”e göz atalım.

1. Genel Anlamlı Sözcükler

  • Anlam kapsamı geniş olan sözcüklere genel anlamlı sözcükler denir.

⇒ “Ağaç, yeşiliyle, gölgesiyle daha doğrusu varlığıyla kime huzur vermez ki?”
Cümlesinde “ağaç”la bir tane değil, “çam, ardıç, çınar, meşe” gibi bütün ağaçlar kastedilmektedir ve genel anlamda kullanılmıştır.

⇒ “Çocuk, evin neşesidir, sözünü kimse inkâr edemez.”
Cümlesinde “çocuk”la bir çocuk değil, bütün çocuklar kastedilmektedir.



2. Özel Anlamlı Sözcükler

  • Anlam kapsamı dar olan sözcükler özel anlamlıdır.

⇒ “Caddedeki ağacı da kesmiş belediye.”
Cümlesinde “ağaç”, kesilen tek bir ağacı anlattığı için özel anlamlıdır.

⇒ “Ateşi yükselince çocuğu hemen hastaneye götürmüşler.”
Cümlesinde “çocuk” sözcüğü, hastaneye götürülen tek bir çocuğu anlatmaktadır.

⇒ “Okumak için aldığın kitabı yarın getirebilir misin?”
Cümlesinde “kitap” sözcüğü, getirilmesi beklenen bir kitabı anlatmaktadır.

Bu örneklerden anlaşılacağı üzere genel ve özel anlamların nesne ve kavrama göre değişebileceğini söyleyebiliriz.

Örneğin “sanat” sözcüğü, genel anlamlıdır ama “edebiyat” sözcüğü, “sanat” sözcüğüne göre özel anlamlıdır. “Roman” sözcüğü de “edebiyat” sözcüğüne göre özel anlamlıdır.

⇒ Sanat edebiyat roman Sinekli Bakkal
Sözcükleri genelden özele doğru sıralanmıştır. Bu sözcüklerin en genel anlamlısı “sanat”, en özel anlamlısı “Sinekli Bakkal”dır.

⇒ Harf sözcük cümle paragraf
Özelden genele sıralanmıştır.

⇒ Kangal, bildiğim en akıllı köpektir.
Cümlesinde, özelden genele bir sıralama vardır. “Kangal” özel, “köpek” ise kangala göre anlam kapsamı daha geniş genel anlamlı bir sözcüktür.

⇒ Meyvelerden en çok kirazı severim.
Cümlesinde, genelden özele bir sıralama vardır. “Meyve” genel, “kiraz” ise meyveye göre anlam kapsamı daha dar olan özel anlamlı bir sözcüktür.

Örnek Soru

(I) Soyu Osmanlıya dayanan bir ailenin tek erkek çocuğuydu. (II) Ailesi onu hem geleneksel hem de Batılı bir anlayışla yetiştirmişti. (III) Bu nedenle geleneği özümsemiş, modern biri olarak tanındı. (IV) Çevresinde örnek alınan bu kişi, kendi çocuklarını da aynı şekilde büyütmeye özen gösterdi. (V) Her biri geleceğe sağlam adımlarla yürüyen, özenilen bireyler oldu.
Yukarıda numaralandırılmış cümlelerin hangisinde genel ve özel anlamlı sözcükler bir arada yer verilmiştir?
A) I B) II C) III D) IV E) V

Çözüm: Yukarıda yer alan sorunun I. cümlesinde soy, genel; aile ise özel anlamda kullanılmıştır. Cevap: A

Bkz: TYT Türkçe Testleri



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.