Gazete ve Gazetecilik Tarihi

Dünyada Gazetecilik

Dünya tarihindeki gazetecilik faaliyetleri Roma döneminde başlamıştır. Roma Senatosu’nca MÖ 59 yılında 2.000 kopya olarak çıkarılıp imparatorluğun değişik köşelerine dağıtılan Acta Diurna’dır. Fethedilen topraklar, siyasi gelişmeler, toplumsal olaylar, gladyatör dövüşlerinin sonuçlarını içeren Acta Duirna’yı okuma bilen Roma vatandaşları yüksek sesle okuyarak okuma bilmeyenlere duyururdu.

15. yüzyılda matbaanın icat edilmesi gazete ve dergilerin hızla gelişmesini sağlamıştır. 16. yüzyılda Avrupa’da savaşlara tanıklık etmiş kişilerin birinci elden aktardığı birkaç sayfalık savaş haberleri yayımlandıktan sonra süreli yayımlanan ilk gazeteler ise 17. yüzyılın başlarında Almanya’nın bazı kentlerinde ve Belçika’nın Anvers şehrinde basılmıştır. Johann Carolus’un 1605 yılında yayınladığı Aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historie adlı gazetesi kâğıt üzerine basılan ilk gazete kabul edilmektedir.

İlk İngilizce gazete 1622 yılında İngiltere’de yayımlanan Nathaniel Butter, ilk Türkçe gazete ise 1828’de Kahire’de yayımlanan Vekayi-i Misriye’dir. Sanayi devrimi ile gelişmiş matbaa makinelerinin icat edilmesi gazetelerin tiraj ve maliyetlerini olumlu ölçüde etkileyerek gazete okuma alışkanlığının yaygınlaşmasına katkıda bulunmuştur.

İlk gazeteler, dünyanın her yerinde devlet denetiminde çıkmış, daha sonra özel gazeteler yayımlanmaya başlamıştır.

Türkiye’de Gazeteciliğin Tarihi

Türk edebiyatında günümüz Türkiye sınırları içinde Türkçe yayımlanan ilk gazete Takvim-i Vekayi’dir. 1831’de haftalık olarak yayımlanan Takvim-i Vekayi’nin daha sonra Arapça, Ermenice, Farsça, Fransızca, Rusça baskıları da çıkmaya başlamıştır. Takvim-i Vekayi, devlet tarafından çıkarılan, devletin resmî bir yayın organı olduğu için bizdeki ilk resmî gazete olarak kabul edilir.

1840’ta William Churchill tarafından çıkarılan Ceride-i Havadis, Türkçe yayımlanan ilk yarı resmî gazetedir. Bu gazetenin “yarı resmî” olarak değerlendirilmesinin sebebi, William Churchill’in devletten ekonomik yardım almasıdır.

Ülkemizde Türkçe yayımlanan ilk özel gazete Tercüman-ı Ahval’dir. 1860’ta Şinasi ve Agah Efendi tarafından çıkarılan gazete, haftada bir kez yayımlanmıştır. 25. sayıdan itibaren haftada üç gün, daha sonra Ceride-i Havadis’le olan rekabeti nedeniyle haftada beş gün yayımlanmıştır. Türk gazeteciliğinin gelişmesinde önemli bir adım sayılan bu gazetede ülke ve dünya gündeminin yanı sıra güncel ve edebî konular yer almıştır. Gazetede edebiyat ve düşünce dünyasının önemli isimlerinden Ziya Paşa, Şinasi, Ahmet Vefik Paşa Osmanlı toplumunun geri kalmışlığını ve Batılılaşmayı ele almışlardır.

1862’de Şinasi tarafından Tasvir-i Efkâr, 1867’de Ali Suavi tarafından Muhbir gazetesi çıkarılmış ve gazetecilik hız kazanmaya başlamış, yurt içinde ve yurt dışında birçok Türkçe gazete çıkarılmıştır. Servetifünün Dönemi’nde sönük kalan gazetecilik faaliyetleri 1908’de II. Meşrutiyet’in ilanından sonra önemli gelişme göstermiştir. Bu dönemde Tanin gazetesinde Hüseyin Cahit Yalçın, Vakit gazetesinde Ahmet Emin Yalman ve Asım Us gibi gazeteciler önemli makaleler yazmışlardır. Özellikle Hüseyin Cahit Yalçın, ateşli eleştirileri yanında güçlü makale ve fıkralarıyla dikkat çekmiştir.

Kurtuluş Savaşı’ndan önce ve sonraki yıllarda İstanbul’da faaliyet gösteren Peyam-ı Sabah, Alemdar, İstanbul gazeteleri padişahı desteklerken, Vakit, Akşam, Yenigün, İleri gibi gazeteler Ankara hükümetini desteklemişlerdir. Kurtuluş Savaşı sırasında Sivas’ta Atatürk’ün desteğiyle çıkan İrade-i Milliye (1920) gazetesi daha sonra Hakimiyet-i Milliye adıyla Ankara’da yayın hayatına devam etmiştir.

1923’te Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte gazetecilik faaliyetleri büyük gelişme göstermiş, birçok yeni gazete yayımlanmıştır. Günümüzde yüzlerce yerel gazetenin yanı sıra tirajları hayli yüksek olan birçok gazete yayımlanmaktadır.

Bkz: Haber Yazısı



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.