Folklor (Halkbilimi) Nedir?

Folklor, bir ülkede yaşayan halkın âdet, gelenek ve inanışlarını, müziğini, oyun ve danslarını, el sanatlarını, anonimleşmiş türkü, hikâye, efsane, masal, mâni, bilmece vb. gibi edebi ürünlerini belli bir disiplin altında inceleyen bilim dalıdır. İngilizce folk (halk) ve lore (bilim) kelimelerinden meydana gelmiştir. Halkiyat ve halkbilimi da folklorun yerine kullanılabilen diğer kavramlardır. Folklor, diğer bilimlere göre oldukça genç bir disiplindir. Batı dünyasında 1846’dan beri başlı başına bir bilim dalı olarak kabul edilmektedir.

Türkiye’de Halkbilimi

Türk edebiyatında ise bu terim ilk defa 1912 yılında Rıza Tevfik tarafından, “Peyam” gazetesinde kullanılmıştır. Ziya Gökalp, “Türkçülüğün Esasları”nda folklorun yerine halkiyat kelimesini kullanmış ve bu bilimin gelişmesine katkı sağlamıştır. Cumhuriyet ile beraber Türk folkloru alanından yapılan çalışmalar hız kazanmıştır. Bu bağlamda atılan en büyük adım, 1928 yılında, Ziyaettin Fahri Fındıkoğlu ve Yusuf Ziya Ortaç’ın da kurucuları arasında yer aldığı “Halk Birliği Dergisi”nin kurulması olmuştur. Dernek, faaliyetlerini “Halk Bilgisi Haberleri” ismiyle çıkardığı dergide yayımlamıştır. 1933 yılında Halkevleri’nin kurulmasıyla birlikte dernek, faaliyetlerine son vermiştir. Halkevleri, kuruldukları tarihten itibaren köycülük be dil-tarih-edebiyat kolları aracılığıyla folklor çalışmalarına sık sık yer vermiştir. Pertev Naili Boratav ve Mehmet Fuat Köprülü ise Türk folkloru üzerine en ciddi çalışmaları yapan isimlerin başında gelmektedir.

Kaşgarlı Mahmut’un büyük eseri Divan-ı Lügat’it Türk, Anadolu öncesi Türk kültürünün incelenmesinde başvurulan en önemli kaynaktır. Evliya Çelebi’nin “Seyahatname”si de XVII. yüzyıl halk yaşamını üzerine zengin bilgilerle doludur.

Folklorun Özellikleri Nelerdir?

  • Halkbilimi birçok bilimin kavşak noktasında bulunan, ya da onlarla birçok konuyu ortaklaşa kullanan bir bilimdir. Psikoloji, sosyoloji, arkeoloji, tarih, din biyoloji ve tıp bilimleri folklor ile yakından ilişkilidir.
  • Halkbilimi, bir ülkede yaşayan halka özgü kültür yaratmalarını, geleneklerini, derinlemesine inceler. Bununla birlikte ülke içinde bulunun küçük grupların dil, ağız, din, mezhep ayrımları halkbilimin alanına girmektedir.
  • Her milletin folkloru da tıpkı edebiyatı ya da daha geniş ifadeyle sanatı gibi tüm insanlığın ortak kültür unsurlarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Folkloru yalnız yerel unsurlarla sınırlamak yanıltıcı olur.
  • Folklorik araştırmalar ciddi çalışma gerektiren bir mevzudur. Sahada yapılacak çalışmalar sonucu elde edilen bulgular, ilmi yöntemlerle bir araya getirilir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.