Fıkra Nedir? Fıkranın Özellikleri, Fıkra Örnekleri

Genellikle güncel konuları ele alan, kanıtlama amacı gütmeden ve işlenen konuyu derine inmeden anlatan günübirlik gazete yazılarına fıkra (köşe yazısı) denir. Fıkralarda, gündemde olan siyasi, ekonomik, kültürel ve toplumsal konular eleştirel bir bakış açısıyla işlenir ve kamuoyu yönlendirilmeye çalışır.

Fıkra Türünün Özellikleri

  • Günübirlik yazılardır, kalıcılığı yoktur; etkisini yayımlandığı gün ya da günler içinde gösteren, sonra da etkisi yitip giden bir türdür.
  • Ele alınan konuda ayrıntıya inilmez, uzunluğu gazetede kendisine ayrılan köşeyle sınırlıdır.
  • Kanıtlanma zorunluluğu yoktur, ortaya konan fikirlerin doğruluğu daha çok, okurun kabulüne bırakılır.
  • Makale gibi bilgilendirme, öğretme amaçlı yazılardır ancak makaleye göre daha kısa ve özneldir.
  • Temel amacı makaledeki gibi bilgilendirmektir. Ancak kanıtlama amacının olmaması onu makaleden ayırır. Ayrıca geniş bir okur kitlesine hitap ettiği için konuşma havası içinde, samimi bir dille yazılması yönüyle de makaleden ayrılır.
  • Diğer türlerden en belirgin farkı, güncel konuları işliyor olmasıdır.
  • Anlatımı sıcak, yalın, yoğun ve canlıdır.
  • Fıkra yazarı, doğal bir dil kullanırken yer yer deyimlere ve nükteli sözlere yer verir. Okuyucuyla sohbet ediyormuş havası sezdirilir. Bu yönüyle söyleşi türüne yaklaşsa da söyleşiler; güncel konularda yazılmaması ve kamuoyunu yönlendirme amacı gütmemesiyle fıkradan ayrılır.
  • Fıkralarda alaycı, iğneleyici, sade, konuşma diline yakın bir dil kullanılır.
  • Bu tür, edebiyatımızda ilk defa Tanzimat’la birlikte yayımlanan gazetelerde görülmüştür. Ancak bu dönemdeki deneme, söyleşi, fıkra gibi türleri kesin çizgilerle ayırt etmek zordur. Ayrı bir tür olarak bilinçli bir şekilde kaleme alınması Servetifünun Dönemi’ne rastlar. Türk edebiyatındaki ilk başarılı örneklerini Ahmet Rasim vermiştir. Ayrıca Ahmet Haşim, Hüseyin Cahit Yalçın, Falih Rıfkı Atay, Ahmet Kabaklı, Necip Fazıl, Çetin Altan, Burhan Felek türün önemli isimlerindendir.



Fıkra Türünde Yazılmış Önemli Eserler

Şehir Mektupları, Eşkâl-i Zaman, Gülüp Ağladıklarım, Cidd ü Mizah ⇒ Ahmet Rasim
İt Ürür Kervan Yürür ⇒ Nazım Hikmet
Taş Çatlasa ⇒ Yaşar Kemal
Devekuşuna Mektuplar ⇒ Haldun Taner
Gençlik Türküsü ⇒ Tarık Buğra
Baş Makalelerim 1–2–3, Çöle İnen Nur ⇒ Necip Fazıl Kısakürek
Beşik, Şen Kitap, Gün Doğmadan, Ocak ⇒ Yusuf Ziya Ortaç
Pazar Konuşmaları, Çile, İnanç, Kurtuluş ⇒ Falih Rıfkı Atay

Fıkra Türü Örneği

İNGİLİZCE SÖZCÜK KULLANMAYA ÖZENDİRİLİYORUZ

Geçen hafta Emre Kongar, gazetemizdeki Medya Notu adlı köşesinde “Sık Kullanılan Yabancı Sözcükler”e yer verdi. Müthiş bir liste ile karşılaşılıyor! Kirlenmenin ne kadar da arttığını gözler önüne seriyor Kongar. Durmaksızın, İngilizce sözcük kullanmaya özendiriliyoruz çünkü. Birileri, bu çok kolay yolla kültürlüymüş gibi görünmeyi çekici hale getiriyor. İnsanımızın boyunca kitap okumakla zor edineceği kültüre, sekiz on tane İngilizce sözcük kullanarak ulaşılabileceğini sanması sağlanmaya çalışılıyor. Bu yolla kültürlü görünmek pek kolay; ama bu kolaylık, aşılması gereken zorluklar içeren her hedefin önünü tıkıyor. Emek harcanmadan bir şeyler elde etmek uyanıklık sayılalı beri, emek harcamak aptallık gibi algılatılıyor.

Emre Kongar’ın köşesindeki liste, “Türkçesi yok” mazeretinin yeteri kadar inandırıcı olmadığını da gösteriyor bize. Türkçeleri var. Yoksa da bulunabilir. O kavramlarla ilk karşılaşanlar, kavramı adlandırma gereği duyduklarında, kavramı karşılayacak sözcüğü nasıl bulmuşlarsa biz de belli bir anlamı karşılayacak sözcüğü kendi dilimizin olanaklarını kullanarak bulup çıkara-biliriz. Türkçe buna elverişli; asıl sorun, bizim Türkçesi yerine pek de anlamadığımız; açıkçası, geçmişi ve olumlu – olumsuz tüm çağrışımlarıyla derinliğine anlamamızın pek de olanaklı olmadığı o sözcüğü ısrarla kullanmak istememizden kaynaklanıyor.

Feyza HEPÇİLİNGİR



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.