Edebiyat Nedir? Edebiyatın Özellikleri Nelerdir?

Duyguları, düşünceleri, olayları ve durumları söz veya yazı ile güzel ve etkili bir biçimde anlatma sanatına edebiyat denir. Edebiyat sevinç, umut, üzüntü, acı gibi duyguları, toplumsal yaşamı, olayları, düşünceleri yansıtan güzel sanatlar dalıdır. Ancak bunları anlatırken, kişide beğeni duygusu uyandıracak bir yapı ve anlatım tarzı oluşturur. Edebiyat, taşıdığı özellikler yönüyle söze biçim veren, malzemesi dil olan sanat dalıdır.

Hem dilde hem de biçimsel yapıda estetik kaygı taşıması edebiyatın en belirgin özelliğidir. Edebiyat sanatı kullanılarak ortaya konan metinlere edebi (yazınsal) metin denir. Edebiyatın amacı genel olarak bir konuya açıklık getirmek, bilgi vermek ya da bir düşüncenin doğruluğunu kanıtlamak değildir. Bu yönüyle edebiyat; tarih, felsefe ve fizik gibi bilim dallarından farklıdır.



Edebiyatın özellikleri nelerdir?

  • Edebiyat, kişinin düşünce dünyasından çok, duygu ve hayal dünyasına seslenir. Akla ve mantığa dayalı bilim dallarıyla edebiyatın farklı olan yanı budur. Edebiyatın amacı, alıcısına estetik bir tat vermektir. İnsanlara faydalı olmak düşüncesi edebi eserde geri planda kalır.
  • Edebiyat, alıcısında yeni zevkler, bakış açıları, yorum çeşitliği ve imge zenginliği yaratarak onu yaşamın tekdüzeliğinden, donmuş, kalıplaşmış duygu ve düşüncelerden uzaklaştırır. Bu özellikler edebiyatın, estetik bir zevk vermenin yanı sıra farklı işlevlerinin de bulunduğunu gösterir.
  • Edebiyatın kurmaca bir dünyası vardır. Yaşamın gerçeğinden alınsa da sanatçının iç gerçeğiyle yoğrulur, farklı bir gerçekliğe, edebiyatın gerçekliğine ulaşılır.
  • Edebiyatta rastgele, çalakalem bir yaratma olmaz. Edebi eser planlı bir yapıdan oluşur.
  • Edebiyat kendine özgü bir dil ve anlatım tarzı yaratır. Buna edebi dil denir. Edebî dil günlük konuşma dilinden farklı bir dildir.
  • Edebi metinler cümle ve paragraflarla meydana gelir. Paragraflar arasında anlamsal bir bağlantı kurularak edebi metin oluşturulur.
  • Şiir, hikâye, roman, masal, tiyatro, destan vb. edebiyatın türleri arasında yer alır.
  • Bir metnin edebi metin olabilmesi olabilmesi için o metinde yan anlam ve mecazlar bulunmalıdır.
  • Toplumun oluşturduğu kültürün en önemli parçalarından biridir. Çağlar öncesinde ortaya konan yaşantılar dil ve edebi eserler sayesinde günümüze dek varlıklarını korumuşlardır.
  • Edebiyatın, diğer güzel sanatlarla ve bilimlerle sıkı bir ilişkisi vardır.

Bkz: Edebiyatın Bilim Dalları ile İlişkisi



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.