Divan Edebiyatı Şairleri

Divan Edebiyatı, İslam uygarlığıyla tanışan Türklerin, Arap ve İran edebiyatıyla tanışması sonucu ortaya çıkmıştır. Şiir ağırlıklı bir edebiyattır. 13. yüzyıldan itibaren bu iki dilin yoğun etkisi altında kalan divan edebiyatı şairleri, Osmanlıca isimli Türkçe-Arapça-Farsça karışımı yeni bir edebiyat dili oluşturarak güçlü bir edebiyat meydana
getirmişlerdir. Sanatçıların, şiirlerini topladıkları el yazması kitaplara divan dendiği için, divan edebiyatı adıyla anıla gelmiştir. Klasik edebiyat da denir.

Bkz: Divan Edebiyatının Genel Özellikleri

Divan Edebiyatı Şairleri

13. yüzyıl

Hoca Dehhani

  • Divan edebiyatının ilk temsilcisidir.
  • 13. asrın son yarısında yetiştiği ve Selçuklu sultanlarından himaye gördüğü bilinmektedir.
  • Dehhâhî, Sultan Alâeddin Keykubâd tarafından Farsça bir Selçuklu şehnâmesi yazmakla görevlendirilmişse de bu eser bugün elde yoktur.
  • Şairin günümüze ulaşabilen birkaç Türkçe gazeli, divan tarzıyla yazılan ilk din dışı ürünlerdir.

Bkz: Hoca Dehhani Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri

Mevlana Celaleddin-i Rûmi

  • Sevgi ve hoşgörü çağrısı yaşadığı çağdan günümüze değin geniş kitleleri etkileyen büyük bir mutasavvıftır.
  • Mevlevi tarikatının kurucusudur.
  • Eserlerini Farsça kaleme almıştır.
  • En tanınmış eseri dünyanın birçok diline çevrilmiş, bugün bile canlılığını koruyan 26 bin beyitlik Mesnevi’dir.

Eserleri: Mesnevi, Mektubat, Divan-ı Kebir, Fih-i Mafih, Mecalis-i Seb’a

Sultan Veled

  • Mevlana’nın oğludur.
  • Mevlânâ’nın tasavvufla ilgili görüşlerini bir sistem halinde birleştirip
  • Mevleviliğe bir tarikat olarak gerçek biçimini kazandıran Sultan Veled’dir.
  • Türkçe, Farsça ve Rumca şiirler yazmıştır.
  • Şiirlerinde dini, tasavvufi, ahlaki konuları işlemiştir.
  • Türkçe gazel yazan ilk şairdir.

Eserleri: Divan, İbtidânâme, Rebâbnâme, İntihânâme (mesnevi), Maarif (mensur eser)

Ahmet Fakih

  • Bahâeddin Veled’in öğrencisi olduğu ve ilim tahsil ederken meczup olduğu ve hayattan elini eteğini çektiği söylenmektedir.
  • Çarhname adlı 83 beyitlik kasidesinde dil ve nazım tekniklerine çok dikkat etmediği görülmektedir.

Eserleri: Çarhnâme

Şeyyad Hamza

  • Dini, tasavvufi şiirler yazmıştır.
  • Şiirlerinde hem aruz hem de hece veznini kullanmıştır.

Eserleri: Yusuf ile Züleyha

14. yüzyıl

Gülşehri

  • Nazım tekniği bakımından ustadır.
  • Sade ve temiz bir Türkçeyle yazmıştır.
  • En önemli eseri, Feridüddin-i Attar’dan çevirdiği 4408 beyitlik Mantık’t-Tayr adlı mesnevidir. Sanatçı bu eseri bire bir çevirmemiş, başta Mevlana’nın Mesnevi’si ve Kelile ve Dimne olmak üzere başka birçok kaynaktan da eklemeler yapmış, eseri adeta yeniden yazmıştır.
  • Konusu tasavvuf olan bu eser akıcı, ahenkli bir Türkçe ile yazılmıştır.

Eserleri: Mantıku’t-Tayr, Feleknâme, Aruz Risalesi

Âşık Paşa

  • Daha çok dini ve tasavvufi alanda eserler vermiştir.
  • Mesnevi tarzında yazdığı 12. 000 beyitlik ünlü Garibnâme‘sinde Türkçeyle ilgili hassasiyetini dile getirmiştir.
  • Anadolu Türkçesinin bir edebiyat dili olarak yerleşmesinde önemli katkıları olmuştur.

Eserleri: Garibnâme, Fakrnâme, Vasf-ı Hâl, Hikâye, Kimya Risalesi

Ahmedi

  • Aşk, eğlence, tarih ve tabiat temalı şiirler yazmıştır.
  • Şairliğinin yanı sıra tıp, astronomi ve geometri bilim dallarında da kendini yetiştirmiştir.

Eserleri: Divan, İskendernâme (Mesnevi- Büyük İskender’in savaşlarını ve hayatını anlatır.) Cemşid u Hurşid(Mesnevi- Çin hükümdarı Cemşid’in Rum Kayseri’nin kızı Hurşid’le aralarındaki aşkı anlatır. Tervihu’l-Ervâh (Tıpla ilgili bir mesnevidir.) Mirkatü’l -Edeb (Kaside-Arap ve Fars gramerini anlatır)

Kadı Burhaneddin

  • Arapça, Farsça ve Türkçeyi çok iyi bilen sanatçı, şiirlerinde hem aruz hem de hece ölçüsünü kullanmıştır.
  • Kadı Burhaneddin’in pek çok gazelinin matlası cinaslıdır.
  • Şiirlerinde Mahlas kullanmamıştır.
  • Mazmunları kullanma açısından çok usta bir şair olduğu gibi, yeni buluşlar da yapmıştır.
  • Dil yönüyle Azeri sahasına daha yakın duran sanatçı, Tuyuğ nazım biçiminin yerleşmesinde önemli katkı sağlamıştır.
  • Şiirlerinde aşk, tabiat yer yer de tasavvuf temalarını kullanmıştır.

Eserleri: Divan, Tercihü’t- Tavzih (Fıkıhla ilgili Arapça bir eserdir.), İksirü’s-Saadet fi Esrari’l- İbadet (İbadetlerin sırrıyla ilgili Arapça bir eserdir.)

Bkz: Kadı Burhaneddin Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri

Nesimi

  • Dil yönüyle Azeri sahasına yakın duran sanatçı, 14. yüzyılda Anadolu’da Divan şiirinin en önemli temsilcilerinden biri olmuştur.
  • Oğuz Türkçesi’yle teşekkül etmeye başlayan klasik şiir dilinin kuruluşunda açık, sade ve ahenkli diliyle önemli rol oynayan lirik, samimi ve coşkun şairlerin başında gelir.
  • Tasavvuf ve Hurufilik terimleri bir tarafa bırakılırsa dili, halk diline çok yaklaşır.
  • Klasik şiirde kullanılan mazmunları klişeleştirmeyi gerçekleştiren ilk şairlerdendir.
  • Tuyuğ nazım biçimiyle yazdığı şiirleri ünlüdür.

Eserleri: Divan

Bkz: Seyyid Nesimi Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri



15. yüzyıl

Şeyhi

  • Edebiyatımızın fabl türündeki ilk eseri olan Harnâme‘yi yazmıştır.Mesnevi tarzında yazılan eser didaktik ve alegorik özellikler gösterir.
  • İran edebiyatından Hafız ve Sadi gibi büyük üstatlardan etkilenen sanatçı, Türk edebiyatında da Ahmet Paşa ve Fuzuli gibi önemli şairleri etkilemiştir.

Eserleri: Divani, Harnâme, Hüsrev ü Şirin

Süleyman Çelebi

  • Sağlam bir dini terbiye ve iyi bir eğitim görmüştür.
  • Yıldırım Bayezid döneminde Bursa Ulu Cami imamlığını yapmıştır.
  • Şehzade olmadığı halde “çelebi” unvanıyla anılması; ilmi, irfanı ve faziletlerini ispat etmektedir.
  • Yazıldığı dönemden bugüne dek tüm Anadolu’da büyük bir kabul gören, sevilen ve okunan ünlü Mevlid (Vesiletü’n-Necat) Süleyman Çelebi’ye aittir.

Eserleri: Vesiletü’n-Necat (Mesnevi- Hz. Peygamber’i öven ve hayatını anlatan 800 beyitlik mevlid)

Ahmet Paşa

  • Devrinin en büyük şairidir.
  • Tanzimat dönemine dek pek çok şair onun etkisinde şiirler yazmıştır.
  • Din dışı şiirler yazan Ahmet Paşa, özellikle gazel, kaside ve murabbalarıyla ün kazanmıştır.
  • Nazire yazma ve tarih düşürme de şairin diğer özelliklerindendir.

Eserleri: Divan

Ali Şir Nevai

  • Şuurlu bir Türk milliyetçisi olan şair, Çağatay dilinin gelişmesinde çok büyük rol oynamıştır.
  • Ünlü Muhakemetü’l-Lügateyn adlı eserinde Türkçenin Farsçadan üstün olduğunu savunmuştur.
  • Şairlerin hayatını anlatan bir tür olan tezkirenin ilk örneğini sanatçı vermiştir.
  • Edebiyatımızdaki ilk hamse sahibi sanatçıdır.

Eserleri: Divan (sanatçının dört Türkçe bir de Farsça divanı vardır.), Muhakemetü’l Lügateyn, Mecâlisü’n-Nefâis(Türk edebiyatındaki ilk şuara tezkiresidir.), Mîzânü’l-Evzân (Şiirle ilgili teorik bilgiler veren bir eserdir.), Hayretü’l-Ebrâr, Lisânü’t-Tayr vs.

Necati Bey

  • Şeyhi ve Ahmet Paşa ile birlikte devrinin en önemli şairlerinden kabul edilir.
  • İran şiirini örnek alan bu iki sanatçıdan farklı olarak yerli motifleri kullanarak sıcak ve samimi şiirler yazmıştır.
  • Şiirlerinde deyimleri ve atasözlerini sık kullanan Necati’ Divan şiirine milli bir anlayış getirmiştir.
  • Özellikle gazel ve mersiyeleriyle tanınmıştır.

Eserleri: Divan

16. yüzyıl

Fuzuli

  • İyi bir eğitim alan şair Türkçenin yanı sıra, Farsça ve Arapça öğrenmiş, bu üç dilde de kusursuz denebilecek eserler vermiştir.
  • Gençliğinde aşk şiirleri yazmış olan Fuzuli, bunların uzun
  • Fuzuli, duyuş ve seziş kudreti bakımından edebiyatımızın en kuvvetli şairi kabul edilir. Hislerinin derinliği ve samimiliği, özellikle gazellerine üstün bir değer kazandırmıştır.
  • Şiir tekniği çok iyi, muhtevaya önem veren, şiirlerinde güçlü bir lirizm yakalayan tamamen kendine özgü bir sanatçıdır.
  • Onun sanatının en önemli dayanağı aşk ve güzelliktir. Mesnevi ve gazellerinin temel konusu aşktır.
  • Acı ve ıstırap şairidir. Aşkı da bu yönüyle ele alır. Tasavvuf şairlerinin aksine sevgiliye kavuşmayı, neşe ve mutluluğu istemez.

Eserleri: Divan (Türkçe, Farsça ve Arapça üç ayrı divan) Beng ü Bade, Şah ü Geda, Sakinâme, Leyla ile Mecnun (mesneviler) Şikâyetnâme (Kafiyeli nesir tarzında hiciv özellikleri taşıyan mektup) Hadîkat üs-Süedâ (Kerbela olayını anlatan mensur eser) Enis’ül-Kalb, Su Kasidesi (Kasideler) Sıhhat ü Maraz (Tıp alanında yazılmış mensur bir eser)

Baki

  • Divan şiirinin en ihtişamlı şiirlerini veren şairlerden biridir.
  • Yaşadığı dönemde Sultan-ı Şuara (şairler sultanı) olarak anılmıştır.
  • Şiirlerinde temiz, akıcı İstanbul Türkçesini ustalıkla kullanmıştır.
  • Anlamdan çok şekil ve ahenk güzelliğine önem vermiştir.
  • Aruz veznini kullanmada İran ve Arap şairlerinin seviyesini yakalamıştır.
  • Mesnevi tarzında hiç eser vermeyen sanatçının, Kanuni’nin ölümü üzerine terkib-i bent biçiminde yazdığı Kanuni Mersiyesi ünlüdür.

Eserleri: Divan, Kanuni Mersiyesi (Kanuni’nin ölümü üzerine yazılmıştır.), Fezail-i Mekke (Mekke’nin faziletlerini anlatan çeviri eser), Hadis-i Erbâin Tercümesi (Kırk hadis tercümesinin olduğu mensur eser), Fezâ’ilü’l-Cihad (Cihatın faziletlerini anlatan çeviri eser)

Bağdatlı Ruhi

  • Gazel ve kasidelerinde sadelik ve samimilik görülen şairin bir divanı vardır.
  • Divan’ında bulunan Terkib-i Bend’i Türk Edebiyatında bu tür eserlerin en üstünü sayılmaktadır.
  • Tanzimat şairlerinden Ziya Paşa bile meşhur Terkib-i Bend’inde Bağdatlı Ruhi’yi geçtiğini değil, ancak ona yetişebildiğini söyleyerek, Ruhi’nin şiir kudretini övmüştür.

17. yüzyıl

Nef’i

  • Kaside tarzında yakaladığı yüksek seviye ile adeta bir ekol olmuştur.
  • Eserlerinde döneminin dilini ustalıkla kullanmıştır.
  • Zengin dili, sağlam üslubu ve ölçüsüz cesareti olan şair ölçü ve kafiyeye de oldukça hâkimdir.
  • Siham-ı Kaza’sı hiciv tarzında Türk edebiyatının en önemli eserlerinden biridir.
  • Gazelleri de kasideleri kadar olmasa da döneminin Osmanlı Türkçesinin çok ince zevkle ortaya konmuş ürünleridir.

Eserleri: Divan (Türkçe ve Farsça iki ayrı divan), Siham-ı Kaza

Nabi

  • İyi bir eğitim görmüş, iyi derecede Arapça ve Farsça öğrenmiştir.
  • Didaktik şiirler yazan sanatçı, his ve hayalden çok düşünceye önem vermiş felsefi gazelin, hikemî tarzın öncüsü olmuştur.
  • Söz sanatlarına fazla itibar etmemiş, sade bir dil kullanmıştır.
  • Eserlerinde devrin sosyal ve ahlaki buhranlarını açık yüreklilikle dile getirmekten çekinmemiştir.

Eserleri: Divan (Türkçe ve Farsça iki ayrı divan), Hayriyye (Mesnevi- Oğlu Ebu’l-Hayr Mehmet için yazdığı öğütleri içerir.), Hayrâbâd (Mesnevi- Ferüdüddin Attar’dan çeviri), Surnâme (Mesnevi- IV. Mehmet’in şehzadelerinin sünnet düğününü anlatır.)Fetihnâme-i Kamaniçe (IV. Mehmet’in Lehistan seferini ve Kamaniçe kalesinin alınışını anlatır), Tuhfetü’l-Harameyn (Hicaz seyahatini anlatır.) vs.

Naili

  • Naili, gazel tarzına kendine özgü bir eda ve tarz getirmiştir.
  • “Sebk-i Hindî”akımının edebiyatımızdaki ilk ve en önemli temsilcisidir.

Eserleri: Divan

Naili Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri

Neşati

  • “Sebk-i Hindî” akımının etkisinde yazdığı gazellerinde sade bir dil ve zarif bir üslup yakalamıştır.
  • Derin ve coşkulu anlamlar içermeyen şiirleri gücünü doğallık ve sadeliğinden alır.
  • Bir mutasavvıf olmasına rağmen bu yönü şiirlerine çok yansımamıştır.

Eserleri: Divan, Hilye-i Enbiya (Mesnevi- Peygamberlerin mucizelerinden bahseder.), Şehrengiz (Edirne’yi anlatır.)

Azmizâde Hâleti

  • Gazel ve kaside tarzlarında güzel şiirler yazan Hâleti, asıl şöhretini rubaileriyle kazanmıştır.
  • Rubai nazım biçiminin Divan şiirindeki en büyük üstadı kabul edilmiştir.

Eserleri: Divan (20 kaside, 400 gazel, 540 rubai içerir.), Sâkinâme (520 beyitlik mesnevi), Mihr-ü Müşteri(Babasının yarım kalan mesnevisidir, Haleti tamamlamıştır.), Münşeat (Mensur eser)

Şeyhülislam Yahya

  • Gazel tarzının üstatlarından kabul edilir. Gazelleri şuh, zarif ve âşıkanedir.
  • Dili zamanına göre bir hayli sade olan sanatçı, şiirlerinde İstanbul Türkçesini kullanmıştır.

Eserleri: Divan


18. yüzyıl

Nedim

  • 18. yüzyıl Klasik Türk edebiyatının en ünlü şairidir.
  • Hayatı bütün hazlarıyla yaşayan şair, kendini zevk ve eğlenceye vermiş, şiirlerinde bu konuları işlemiştir.
  • Müderrislik yapmasına rağmen dini-tasavvufi şiir yazmamıştır.
  • Divan şiirinde yenilikler yapmış bir sanatçıdır. Şiiri soyut dünyasından çıkararak dış dünyayı ve duyguları gerçek yönleriyle vermeye çalışmıştır.
  • Lale Devrinin ve Dönemin İstanbul’unun bütün güzellik ve ihtişamını şiirlerine yansıtmıştır.
  • Gazel ve şarkılarında açık ve anlaşılır bir dili vardır. Kasidelerinde daha ağır bir dil kullanmıştır.
  • Mesnevi yazmamıştır.
  • Mahallileşme akımını gerçek anlamda başlatan isimdir.
  • Gazel ve özellikle şarkı türüne ayrı bir önem vermiş hatta hece vezniyle bir de türkü yazmıştır.

Eserleri: Divan

Şeyh Galip

  • Divan şiirinin son büyük üstadı kabul edilir.
  • Kimi şiirlerinde halk söyleyişlerine ve İstanbul konuşmasına önem vermiş, hece vezniyle de şiir (türkü) yazmıştır.
  • Sebk-i Hindî akımından etkilenmiştir.
  • Tasavvufi düşüncenin hâkim olduğu şiirlerinde hayaller; renkli, canlı ve güçlüdür.
  • Nabi’nin Hayrabat’ından daha güzel bir mesnevi yazılamayacağı iddiasını çürütmek amacıyla kaleme aldığı ünlü Hüsn-ü Aşk mesnevisi bu türün şaheserlerinden sayılmıştır.

Eserleri: Divan, Hüsn ü Aşk, Cezire-i Mesnevi, Er-Rısaletü’lBehiyye fi Tarikatü’l-Mevleviyye

19. yüzyıl

Enderunlu Vasıf

  • Sarayda yetiştiği için bu isimle anılmıştır.
  • Nedim’in etkisiyle şiirler söyleyen Vasıf’ın dili sade, üslubu samimi ve doğaldır.
  • Şiirlerinde halk konuşması ve deyimlerini, kadınlar arasındaki söyleyişleri kullanmıştır.

Eserleri: Divan

Keçecizade İzzet Molla

  • Devrinin son önemli divan şairi kabul edilir.
  • Gazel, kaside ve mesnevi nazım biçimlerinde eser veren sanatçı, özellikle gazel tarzı şiirlerinde başarı göstermiştir.
  • Bir dönem Keşan’a sürgün gönderilmiş, oraya giderken yolda gördüklerini ve orada yaşadıklarını Mihnet-Keşan adlı mesnevisinde anlatmıştır.
  • Mihnet-Keşan, mahalli hayata ait manzara ve tipleri tasvir etmesi, mizahi ve hicivci bir hava taşıması bakımından dikkat çekici ve değerlidir.
  • Mevlevi tarikatına bağlı olan sanatçı, birçok şiirinde Mevlana’yı saygı ve sevgiyle anmıştır.

Eserleri: Divan, Mihnet-Keşan (Mesnevi- Keşan sürgününü anlatır.), Gülşen-i Aşk (Mesnevi- Hüsn ü Aşk’tan esinlenerek yazılmıştır.), Lâyihalar (Devlet yönetimini anlatan iki layiha)



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.