Cümlenin Ögeleri Nasıl Bulunur?

  • Cümleleri doğru biçimde ögelerine ayırabilmenin ilk koşulu, o cümleyi iyi anlamaktır. Cümlede ne anlatıldığını tam olarak anlamadan öge çözümlemesi yapılmamalıdır.
  • Cümle çözümlemesinde ikinci önemli nokta, ögelerin cümledeki işlevini iyi bilmektir. Ögeleri belirlerken belli birtakım sorulardan yararlanıyoruz. Bu sorular, cümle çözümlemesinde kolaylık sağlamak içindir. Ögelerin cümledeki işlevini göz ardı ederek sadece bu soruların yanıtlarını ölçü alırsak yanılabiliriz. Öyleyse, ögeleri belirlemede kullanacağımız ana ölçü, “ögelerin cümledeki işlevleri” olmalıdır.

Ögelerin Cümledeki İşlevleri

➤ Yüklem: Yargı bildirir.
➤ Özne: Yüklemdeki yargıyı gerçekleştiren ya da üstelenendir.
➤ Nesne: Öznenin yaptığı işten etkilenendir.
➤ Dolaylı tümleç: Özne tarafından gerçekleştirilen eylemin yöneldiği, üzerinde ya da içinde bulunduğu, başlangıç ya
da ayrılma noktasını bildiren kavramlardır.
➤ Zarf tümleci: Eylemi çeşitli açılardan etkileyen zarf işlevli sözcükler ya da söz öbekleridir.
➤ Edat tümleci: Yüklemin belirttiği işi, yardımcı kişi ya da araç bakımından tamamlar.

  • Cümlede yargı bildiren öge, yüklemdir. Öteki tüm ögeler yüklemle anlamlı bir bütün oluşturur, o nedenle bu ögeleri belirlemede kullanılan sorular, yükleme yöneltilmelidir. Yüklemden sonra özne bulunmalı, ardından varsa diğer ögeler aranmalıdır.

Cümlenin Ögeleri Bulunurken Hangi Sorular Sorulur?

Yüklem
Özne ➤ kim, ne?
Belirtisiz Nesne ➤ ne?
Belirtili Nesne ➤ kimi, neyi?
Dolaylı Tümleç ➤ kime, nereye, neye, kimde, nerede, neyde, kimden, nereden, neyden?
Zarf Tümleci ➤ ne zaman, nasıl, niçin, neden, ne kadar, ne zamandan beri, ne (ne diye)?
Edat tümleci ➤ ne ile, kim ile?


  • Öge açıklayan ara sözler ayrı bir öge değildir, açıkladıkları ögeyle birlikte düşünülmelidir.
  • Ara cümleler, ünlemler ve cümleleri bağlayan bağlaçlar cümlenin iç yapısıyla ilgili değildir; yükleme yanıt vermezler. Bunlara “cümle dışı unsurlar” denir.
  • Ögeler ikileme, deyim, tamlama gibi söz öbekleriyle kurulmuş olabilir. Söz öbeklerini bölme yanlışlığına düşmemeliyiz.
  • Belirtili ad tamlaması durumundaki bir öge içinde (tamlayanla tamlanan arasında) başka bir öge bulunabilir.
  • Sınav sorularında öge sayısı ve sıralaması istenirken “gizli özne” dikkate alınmaz.

 



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.