Betimleyici Anlatım Nedir? Betimleyici Anlatım Örnekleri

Betimleyici anlatım; (tasvir) bir kişiyi, nesneyi, yeri… ayırı­cı özellikleriyle anlatıp zihinde canlandırma amacına bağlı anlatımdır. Betimleyici anlatımda;

  • Sözcüklerin yan ve mecaz anlamlarına yer verilir.
  • Gözlem önemli bir yer tutar.
  • Niteleme sıfatlarına çokça başvurulur.

Betimleyici anlatım, okuyucuların duygularına seslenir. Betimlemelerde kişilerin fiziki özelliklerin yanı sıra ruhi özellikleri de anlatılır. İnsanı anlatan betimleme­lere portre denir. İnsanın fiziki özelliklerini anlatan betimlemelere fiziki portre; ruhi özelliklerini anlatan betimlemelere ruhi portre denir.

Bir paragrafı okuduğumuzda o paragrafta sıfatlar bolca kullanılmışsa ve okuduğumuz paragraf o sırada gözümüzde canlanabiliyorsa betimleyici anlatım kullanılmış demektir.

Bkz: Anlatım Biçimleri

Betimlemeler üçe ayrılır:

1) Açıklayıcı betimleme:

Açıklayıcı betimlemede amaç, bilgi iletmektir. Anlatıcı, betimleyeceği ögenin özelliklerini ayrıntılı biçimde verir, kendi yorumunu buna katmaz. Söz ge­limi ansiklopedi yazılarında, ders kitaplarında çokluk açıklayıcı betimlemeler yer alır:

Örnek:

Türkiye’nin en yüksek dağı (Büyük Ağrı 5.122 m) olan Ağrı, büyük bir volkan yapısıdır. Büyük Ağrı ve Küçük Ağrı (3.896 m) diye iki bölümden oluşur. Büyük Ağrı’nın tepesi kesik bir koniyi andırır. Yamaçlarında cılız bir bitki örtüsü, seyrek huş ağaçları ve çalılıklar vardır. Tepesi karlarla kaplı olmasına rağmen Ağrı Dağı’nda birkaç kaynaktan başka su yoktur.



2) İzlenimsel Betimleme:

Bu tür betimlemede anlatıcı, okurlarına kendi iz­lenimlerini aktarmak, onlarla izlenimlerini paylaşmak istemektedir. Bunun için genel ayrıntılardan özgün/ayırıcı ayrıntılara geçilir. Kimi gazete ilanlarında ör­neklerini görebiliriz.

Örnek:

Okul bitti. Hayat başlıyor. Belki de çalışma ha-yatına başladınız bile. Doğru seçim yaptığınızdan belki emin değilsiniz. Bir değişiklik düşünmek için henüz geç olmayabilir. Size bir önerimiz var. Dün-ya çapında 70.000 çalışanı, 15 milyon müşterisi olan, İngiltere’nin birinci, dünyanın altıncı büyük sigorta grubunda “finansal danışman” olarak bir kariyer yapmak ister misiniz? Finansal danışmanlık Commercial Union Hayat Sigortanın Türkiye’ye getirdiği yepyeni bir meslek. Yepyeni ve heyecan verici. Çünkü müşterilerinizle bire bir çalışıyorsunuz. Onlar size geleceğe dair amaçlarını ve finansal şartlarını anlatıyor, siz onların finansal planlarını gerçekleştirmelerine yardımcı oluyorsunuz. İnisiyatif kullanmak, soru sormak, vizyon sahibi olmak şart. Yıllar boyunca sabah 9 akşam 6 kendini tekrarlayan, insana bütün hafta cumanın gelmesini bekleten rutin işlerden biri değil. Özgün kişiliğinizi yansıtabileceğiniz son derece renkli bir iş. 4 senelik üniversite mezunuysanız, 35 yaşın altındaysanız, aşağıdaki mail ya da faks numaralarına çalışmak istediğiniz ili belirten bir öz geçmişinizi gönderin. Daha uzun konuşalım.

3) Yazınsal (Edebi) Betimleme:

Yazınsal betimlemeler roman, öykü gibi anlatı türlerinde sıkça görülür. Yazar, betimleyeceği kişi, nesne, yer, durum vb. ile ilgili özgün izlenimlerini, algılarını, imgelerini metnin bağlamına uygun olarak yerleştirir. Yazınsal betimlemeler bilgi vermekten çok dikkat çekmek içindir. Yazar betimlemeleriyle okurunu metnin evreni içine çeker. Artık betimleme metnin ayrılmaz, zorunlu bir ögesi olur. Bu tür betimlemelerde özgün/ayırıcı özellikleri bulabilmek için gözlem gücünün çok gelişmiş olması gerekir. Bunun yanı sıra duyular (görme, işitme, tatma, dokunma, koklama) aracılığıyla alınan izlenimler de belirleyicidir. Anlatıcının bu izlenimlere verdiği ağırlık okurun da dikkatini çeker.

Örnek :

Ağrı Dağı’nın yamacında dört bin iki yüz metrede bir göl vardır. Adına Küp Gölü derler. Göl bir harman yeri büyüklüğündedir. Çok derinlerdedir. Göl değil, bir kuyu. Gölün dört bir yanı, yani kuyunun ağzı, firdolayı kırmızı, keskin bıçak ağzı ışıltılı kayalarla çevrilidir. Kayalardan köye kadar daralarak inen yumuşak bakır rengi toprağın üstüne yer yer çok taze bir yeşil çimen serpilir. Sonra gölün mavisi başlar. Bu bambaşka bir mavidir. Hiçbir suda hiçbir mavide böyle mavi yoktur. Laciverdi, yumuşak, kadife bir mavidir. Her yıl karlar eriyip de bahar gözünü açınca Ağrı Dağı’nda bir ulu tazelik patlayınca, gölün kıyıları, ince kar çizgisinin üstü keskin, kısa, küt çiçeklerle dolar. Çiçeklerin rengi alabildiğine par-laktır. En küçük çiçek bile mavi, kırmızı, sarı, mor, kendi renginde çok uzaklardan bir renk pırıltısı olarak göze görünür. Ve keskin kokarlar. Gölün mavi suyu, bakır rengi toprağı baş döndürücü keskin kokularla kokar. Ve bu kokular çok uzaklardan duyulur.

 



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.