Bağlaçların Cümleye Kattığı Anlamlar Nelerdir?

Tek başına anlamı olmayan, sözcükleri ya da cümleleri birbirine bağlayan sözcük türüne bağlaç adı verilir. Bağlaçlar, cümle içinde çeşitli anlam ilgileri kurar. Bu yazımızda “bağlaçların cümleye kattığı anlamlar nelerdir?” sorusuna yanıt verdik.

  • Cümleye sıralama anlamı katan bağlaçların başında: “ve, ile” gelir.

→ Sinema ve tiyatro görsel sanatlardır.

  • Cümleye karşılaştırma / tercih anlamı katan bağlaçların başında: ya… ya…, hem… hem…, ne… ne…, de… de…, ister… ister… gelir.

→ Hem güler eğleniriz hem üzülür ağlarız.
→ Ne varlığa sevinirim ne yokluğa yerinirim.
→ Alsa da satsa da beni ilgilendirmiyor.
→ Bu soruları ister çöz ister çözme.

  • Cümleye denkleştirme (birbirinin yerini tutma) anlamı katanlar: veya, ya da, veyahut.

→ Sabahları süt içsin veya yoğurt yesin.
→ İsmin yerini tutan sözcük türüne zamir ya da adıl denir.

  • Cümleye “fakat” anlamı katanlar: ama, fakat, lakin, ancak, yalnız.

→ Yağmur yağdı fakat buğdaylara yetecek kadar değil. ancak / yalnız / ama

  • Cümleye sonuç anlamı ve açıklama ifade edenler: meğer, öyle ki, oysa ki, şöyle ki, demek ki, nitekim, halbuki, kaldı ki, üstelik, zaten…

→ Severmişim meğer toprak kokusunu.
→ Demek ki yazar bir ilki başarmış.
→ Cümleye benzerlik anlamı katanlar: nasıl ki.
→ Nasıl ki su hayat verir çiçeğe, sözcük de şiire öyle hayat verir.

  • Cümleye şart anlamı katanlar: yeter ki.

→ Her mihnet kabulüm, yeter ki
Gün eksilmesin penceremden!

  • Cümleye “aksi halde” anlamı katanlar: yoksa, aksi halde

→ Sus yoksa çıldıracağım.

Bile Bağlacının Cümleye Kattığı Anlamlar

“Bile” bağlacı, “dahi” ve “de” bağlaçlarıyla aynı anlamda kullanılır.

→ Çocuk bile güler buna.

da/de Bağlacının Cümleye Kattığı Anlamlar

  • Eş görevli sözcükleri, sözcük gruplarını ve cümleleri birbirine bağlayan “da /de” bağlacı cümlelere çeşitli anlamlar katar.

→ Bu kitabı geçen haftalarda ben de okumuştum. (“-den başka” anlamında)
→ Çocuk arabanın içinde annem de annem diye tutturdu. (istek, direnme)
→ Adam içeride saatlerce konuştu mu konuştu. (süreklilik)
→ Sus da biraz beni dinle! (azarlama)
→ Buraya kadar gelmiş de yanıma uğramamış! (yakınma)
→ Bir yemek yaptım da yemeye doyamadılar. (övünme)
→ Üç kuruş biriktirecek de ev alacak! (alay)
→ Ev de evmiş yani! (pekiştirme)
→ Bu soruyu ben de yapabilirim. (eşitlik)
→ Okusa da adam olamaz ki! (dahi / bile anlamında)
→ Bu şiiri okudum da anlayamadım. (ama/ fakat anlamında)
→ Kitabı da defteri de getirmemiş. (hem… hem… anlamında)

Örnek Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “de, da” cümleye şartı geçersiz kılma anlamı katmıştır?

A) Yeteri kadar parası olsa da artık o bisikleti almayacaktı.
B) Kabanı hemen giydi de üşümesi bir türlü geçmedi.
C) O zamanlar oralarda okul vardı da okumadık mı?
D) Sanatçı, sahneye çıkınca alkış da alkış diye tutturdu.
E) Bu binayı da boyayalım diye kararlaştırmıştık.

CEVAP: A seçeneğinde “yeteri kadar parası olsa” yan cümleciği şart (koşul) bildirdiği halde bisikleti alma sonucu gerçekleşmeyecektir. Doğru seçenek A’dır.

Ki Bağlacının Cümleye Kattığı Anlamlar

  • Sözcükleri veya cümleleri bağlama görevindeki bu sözcük cümleye çeşitli anlamlar katar.

→ Sen ki herkesle iyi geçinen birisin. (Zamiri pekiştirme görevindedir)
→ Hoca der ki: “Ye kürküm, ye!” (Açıklama bildirmektedir.)
→ Annesini arayacak vakti hiç olmaz ki! (yakınma)
→ Böyle de konuşulmaz ki! (kınama)
→ Bir de baktım ki çocuk düşüyor! (şaşma)
→ Sınıfı geçer mi ki? (şüphe)
→ Gelmedin ki emanetini vereyim. (neden-sonuç)
→ Özlemiş ki onu öyle sıkı sarıyordu. (neden-sonuç)

  • “Ne… ne..” bağlacı, cümleye “ikisinin ortası” anlamını katabilir.

→ Karşılaştığı kadın ne güzel ne çirkindi.
→ Alacağın hediye ne ucuz olsun ne de pahalı.

Bkz: Edat-Bağlaç-Ünlem | Online Test



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.