Aynalar Yolumu Kesti | Şiir İnceleme

Aynalar Yolumu Kesti

Aynalar, bakmayın yüzüme dik dik;
İşte yakalandık, kelepçelendik!
Çıktınız umulmaz anda karşıma,
Başımın tokmağı indi başıma.

Suratımda her suç bir ayrı imza,
Benmişim kendime en büyük ceza!
Ey dipsiz berraklık, ulvi mahkeme!
Acı, hapsettiğin sefil gölgeme!

Nur topu günlerin kanına girdim.
Kutsi emaneti yedim, bitirdim.
Doğmaz güneşlere bağlandı vade;
Dişlerinde, köpek nefsin, irade.

Günah, günah, hasat yerinde demet;
Merhamet, suçumdan aşkın merhamet!
Olur mu, dünyaya indirsem kepenk:
Gözyaşı döksem, Nuh Tufanı’na denk?

Çıkamam, aynalar, aynalar zindan.
Bakamam, aynada, aynada vicdan;
Beni beklemeyin, o bir hevesti;
Gelemem, aynalar yolumu kesti.

Necip Fazıl KISAKÜREK

Şiiri Anlama ve Çözümleme

  • Bu şiir, Türk edebiyatında “ayna” üzerine yazılmış en başarılı örneklerden biridir. Şiirimizde çok sık kullanılan “ayna” imgesine şair yepyeni anlamalar yüklemiş, “ayna” kavramını tüm şiirlerden farklı bir bakış açısıyla ele almıştır. Şiir, başından sonuna kadar şairin iç benliğinin aynaya hitap etmesi biçiminde kurulmuştur. Bir bakıma şairin ben’inin aynada kendisiyle yüzleşmesidir.
  • Şiir boyunca kişileştirilen ayna karşısında şair aciz ve günahkârdır. Şair aynadaki yansımasını seyrederken yaratılış amacının da bilincine varır. Ancak geç kalmıştır. Nur topu günlerin kanına girmiş, kutsî emanetini bitirmişitir. Ömründe elinde kalan tek birikim demet demet günahlarıdır. Artık merhamet dilemek yapabileceği tek şeydir. Geri kalan hayatını tövbeyle, merhamet dileyerek geçirip Nuh Tufanı’na kadar gözyaşı dökse belki Allah onu affedecektir.
  • Şairin artık o güne kadar sürdüğü yaşama geri dönmesi imkansızdır, dünya heveslerini bir kenara bırakmalı, yaşadığı bu zindanı terk etmelidir. Şairin vicdanı uyanmış, şaire büyük bir trajedi yaşatmış, gerçeği ayna yoluyla kendisine göstermiştir.
  • Şiirde aynadaki suretle, şairin ben’i arasında bir hesaplaşma vardır. Sonunda iç benlik bu hesaplaşmadan galip çıkar ve itiraflar başlar. Son bölümde yaşanılan âna dönülse de artık dünyaya ait bütün heveslerden vazgeçilmiş, manevi bir yükümlülük kabul edilmiştir.
  • Şair, “Beni beklemeyin o bir hevesti / Gelemem aynalar yolumu kesti” diyerek dünyevi arzulardan vazgeçişini ifade etmiştir.



Şiirin Yapısı ve Ahenk Unsurları

  • Dörtlük birimiyle yazılan şiir, beş dörtlükten oluşmuştur. Nazım biçimi yönünden serbest şiirdir.
  • Şiirde 11’li hece ölçüsü kullanılmıştır.
  • “Ayna” sözcüğünün sık sık tekrarlanmasıyla, kafiye ve rediflerle ahenk sağlanmıştır.

Şiirin uyaklanışı şöyledir:

a…………..dik dik
a…….kelepçelendik
b……………karşıma
b…………….başıma

c…………..imza
c……………ceza
d……………mahkeme
d…………….gölgeme

e…………..girdim
e……………bitirdim
f……………vade
f…………….irade

g…………..demet
g……………merhamet
h……………kepenk
h…………….denk

i…………..zindan
i……………vicdan
j……………hevesti
j…………….kesti

I. Dörtlük
“dik” tunç uyak, “ma” redif “şı” tam uyak

II. Dörtlük
“za” tam uyak, “eme” zengin uyak

III. Dörtlük
“dim” redif, “ir” tam uyak “ade” zengin uyak

IV. Dörtlük
“met” zengin uyak, “enk” zengin uyak

V. Dörtlük
“dan” zengin uyak, “ti” redif, “es” tam uyak

Söz ve Anlam Sanatları

“Aynalar Yolumu Kesti” isimli şiirin bütününde “ayna” şaire gerçeği kavratmaya çalışan, onun vicdanıyla muhasebe yapmasını sağlayan, onu yargılayan bir varlık olarak değerlendirilmiş, “istiare” yapılmıştır. Aynı zamanda ayna kişileştirilerek teşhis yapılmıştır.

Şair “kelepçelendik” sözüyle kendisini adaletin yakaladığı bir suçluya benzetmiş, yüzündeki her çizgiyi bir suç olarak görmüş, onu da atılan bir imzaya benzetmiş, istiare yapmıştır. “Başımın tokmağı” vicdanın sesi olarak kullanılmış, istiare yapılmıştır.

“Nur topu günlerin kanına girmek” dizesinde boşa harcadığı çocukluk ve gençliğini kastederek istiare yapmıştır.

Nefsini, köpeğe, günahlarının çokluğunu hasat sırasında toplanıp demetlenen bitkilere benzeterek teşbih yapmıştır.

Dünyaya ait heveslerden vazgeçmeyi. “kepenk indirme”ye benzeterek istiare yapmıştır.

Nuh Tufanı’na dek gözyaşı dökmek mübalağadır, ayrıca “Nuh Tufanı”yla ilgili bir hatırlatmayla telmih yapılmıştır.

Aynalar “zindan”a benzetilerek teşbih yapılmıştır.

Dünyadaki eski yaşamına bir daha geri dönmeyeceğini, dönüşü olmayan bir yolculuğa yani ölüme benzeterek istiareye başvurmuştur.

“Aynalar” sözcüğünün tekrarıyla tekrir yapılmıştır.

Dil ve Anlatım

“Aynalar Yolumu Kesti” isimli şiirde anlaşılır bir dil kullanılmıştır, ancak sözcüklerin çağrışım gücü yüksektir, mecazlı anlatıma ve somutlamalara başvurulmuştur. Bunlar da şiirde bir anlam derinliği ve zenginliği sağlamıştır. Aynalar, lirik şiir türüne örnektir.

Tema

“Aynalar Yolumu Kesti” şiirinin teması maddi yaşamdan manevi dünyaya yönelmedir.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.