Atabetü’l-Hakayık

Atabetü'l HakayıkHakikatlerin Eşiği” anlamına gelen Atabetü’l-Hakayık, Edip Ahmet Yükneki tarafından 12. yüzyılda yazılarak dönemin Karahanlı hükümdarı Dad Sipehsalar Mehmet Bey’e sunulmuştur. Ayet ve hadislerin yer aldığı dinî, didaktik bir eser olan Atabetü’l-Hakayık bir ahlak ve öğüt kitabıdır. Eserde; cömertliğin, dindarlığın, doğruluğun, alçak gönüllü olmanın, bilginin yararlarından ve bilgisizliğin, cimriliğin zararlarından söz edilir.

Atabetü’l-Hakayık Özellikleri

  • Eserde ayet ve hadislere yer verildiği için Arapça, Farsça sözcükler çokça kullanılmıştır. Dolayısıyla dili dönemin diğer eserlerine göre daha ağırdır.
  • Allah, Peygamber ve Dört Halife’nin övüldüğü, eserin yazılışıyla ilgili giriş kısmı; gazel tarzında uyaklanmış (aa, ba, ca…) ve 40 beyitten oluşmuştur. Asıl konunun anlatıldığı bölüm ise mani biçiminde uyaklanmış (aaxa) ve 101 dörtlükten ibarettir.
  • Aruz ölçüsünün kullanıldığı eserde Şehname vezni denilen ve Kutadgu Bilig’deki aruz kalıbının aynısı kullanılmıştır ( Fe û lün / Fe û lün / Fe û lün / Fe ûl ).
  • Eser, “Geçiş Dönemi”nin diğer eserleri gibi Hakaniye Türkçesiyle yazılmıştır.
  • 14 bölümden oluşan eserin Uygur ve Arap harfleriyle yazılı nüshaları bulunmaktadır.
  • İlk defa 1918 yılında Necip Asım tarafından ilim âlemine tanıtılmıştır.
  • Eser; sanat yapma kaygısıyla yazılmadığı için edebî değer ve şiir tekniği açısından Kutadgu Bilig’e göre daha geridedir. Bu da Edip Ahmet’in eserin sanatsal yönünden ziyade didaktik yönüne ağırlık verdiğinin bir göstergesidir.

Atebet’ül Hakayık’ta bahsedilen konular

⇒ Bilginin yararı, bilgisizliğin zararı.
⇒ Dili tutmanın yolları.
⇒ Dünyanın değişmesi.
⇒ Cömertliğin övülüp cimriliğin eleştirilmesi.
⇒ Alçak gönüllülük ve kendini beğenmişlik.
⇒ Aç gözlülük.
⇒ Zamandan şikayet.

Kutadgu Bilig ile Atabet’ül Hakayık’ın karşılaştırması 

  • Edip Ahmet’in, bu eseri yazarken Kutadgu Bilig’den etkilendiği bilinmektedir.
  • Edip Ahmet, bilgili bir adam olmasına rağmen sanat yönü zayıftır. Eseri Kutadgu Bilig kadar sanatlı değildir.
  • Yusuf Has Hacip, aruz veznini de Edip Ahmet’ten daha iyi kullanmıştır. Bu yüzden Atabet’ül-Hakâyık, dini öğütler veren bir nasihatname gibidir.

Bahalık dinar ol biliglig kişi
Bu cahil bilgisiz bahasız kişi
Biliglig biligsiz kaçan teng bolur
Biliglig tişi er cahil er tişi

(Pahalı akça o bilgili kişi
Bu cahil bilgisiz değersiz kişi
Bilgiliyle bilgisiz nasıl denk olur
Bilgili dişi erkek, cahil erkek dişi)



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.