Atabet’ül-Hakâyık

 

  • 13. yüzyılın başında, Edip Ahmet Yükneki tarafından yazılmış dini-ahlaki bir eserdir.
  • “Gerçeklerin eşiği, hakikatlerin eşiği” anlamına gelen Atabet’ül-Hakâyık, dönemin Karahanlı hükümdarı Emir Dad İspehsalar Beg’e sunulmuştur.
  • Ayet ve hadislerden oluşan didaktik bir eserdir. Bu nedenle, dili dönemin diğer eserlerine göre daha ağırdır.
  • Hakaniye Türkçesiyle yazılmış olan bu eserde, bilginin faydası, cehaletin zararları, cömertlik, cimrilik, iyi ve kötü huylar anlatılarak halka yararlı olmak hedeflenmiştir.
  • Eserin başında Allah’ın, Pegyamber’in ve Dört Halife’nin övüldüğü bir kısım vardır.
  • Eserin asıl bölümü dörtlüklerle yazılmıştır. Bu bölüm 101 dörtlüktür. Eserin diğer kısımları beyitlerle (40 beyit) yazılmıştır.
  • Dörtlükler manilerdeki gibi “aaxa” şeklinde kafiyelenmiştir.
  • Eser hem Uygur hem de Arap harfleriyle çoğaltılmıştır.

Atebet’ül Hakayık’ta bahsedilen konular:

⇒ Bilginin yararı, bilgisizliğin zararı.
⇒ Dili tutmanın yolları.
⇒ Dünyanın değişmesi.
⇒ Cömertliğin övülüp cimriliğin eleştirilmesi.
⇒ Alçak gönüllülük ve kendini beğenmişlik.
⇒ Aç gözlülük.
⇒ Zamandan şikayet.

Kutadgu Bilig ile Atabet’ül Hakayık’ın karşılaştırması 

  • Edip Ahmet’in, bu eseri yazarken Kutadgu Bilig’den etkilendiği bilinmektedir.
  • Edip Ahmet, bilgili bir adam olmasına rağmen sanat yönü zayıftır. Eseri Kutadgu Bilig kadar sanatlı değildir.
  • Yusuf Has Hacip, aruz veznini de Edip Ahmet’ten daha iyi kullanmıştır. Bu yüzden Atabet’ül-Hakâyık, dini öğütler veren bir nasihatname gibidir.

 

Bahalık dinar ol biliglig kişi
Bu cahil bilgisiz bahasız kişi
Biliglig biligsiz kaçan teng bolur
Biliglig tişi er cahil er tişi

(Pahalı akça o bilgili kişi
Bu cahil bilgisiz değersiz kişi
Bilgiliyle bilgisiz nasıl denk olur
Bilgili dişi erkek, cahil erkek dişi)

 

GEÇİŞ DÖNEMİ – İLK İSLAMİ ÜRÜNLER



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.