Aşık Tarzı Halk Şiiri Nazım Türleri

Türk halk şiiri geleneğinde şiirlerin konusuna, ezgisine ve işlevine göre birbirlerinden ayrılmasına ve adlandırılmasına nazım türü denir. Aşık tarzı halk şiiri nazım türleri şunlardır:

Aşık Tarzı Halk Şiiri Nazım Türleri

a. Güzelleme

  • Aşk, sevgiliyi övme, doğa güzelliklerini anlatma vs. konuları işleyen aşık tarzı halk şiiri nazım türüdür.
  • En güzel örneklerini Karacaoğlan vermiştir.

Güzelleme Örneği

Evvel sen de yücelerden uçardın
Şimdi enginlere indin mi gönül
Derya deniz dağ taş demez geçerdin
Karadan menzilin aldın mı gönül

Karac’oğlan der ki söyle sözünü
Hakka teslim eyle kendi özünü
Nas içine karalama yüzünü
Yolun doğrusunu buldun mu gönül

b. Koçaklama

  • Yiğitlik, savaş ve vuruşmaları coşkun bir üslupla anlatan koşmalardır.
  • Epik şiir özelliklerini taşır.
  • Bu türün en güzel örneklerini Köroğlu ve Dadaloğlu vermiştir.

Koçaklama Örneği

Benden selam olsun Bolu Beyi’ne
Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ok gıcırtısından kalkan sesinden
Dağlar seda verip seslenmelidir

Köroğlu düşer mi yine şanından
Ayırır çoğunu er meydanından
Kırat köpüğünden düşman kanından
Çevrem dolup şalvar ıslanmalıdır



c. Taşlama

  • Bir kimsenin, bir yerin veya bir toplumun bozuk, aksayan yönlerini eleştiren aşık tarzı halk şiiri nazım türüdür.
  • Taşlamanın, divan edebiyatındaki karşılığı hiciv, Batı edebiyatında ise satirik şiirdir.
  • Bu türün en güzel örneklerini Kaygusuz Abdal, Kazak Abdal, Seyrani, Sümmani ve Ruhsati vermiştir.

Taşlama Örneği

Bir vakte erdi ki bizim günümüz
Yiğit belli değil, mert belli değil
Herkes yarasına derman arıyor
Devâ belli değil, dert belli değil

Çark bozulmuş, dünya ıslah olmuyor
Ehl-i fukaranın yüzü gülmüyor
Âşık Ruhsatî dediğin bilmiyor
Yazı belli değil, hat belli değil

d. Ağıt

  • Ölen bir kişinin ardından duyulan acıyı dile getirmek için söylenen aşık tarzı halk şiiri nazım türüdür.
  • İslamiyet öncesi dönem edebiyatındaki karşılığı sagu, divan edebiyatında ise mersiyedir.

Ağıt Örneği

Ecel tuzağını açamaz mısın
Açıp da içinden kaçamaz mısın
Azad eyleseler uçamaz mısın
Kırık mı kanadın kolların hani

Sen de Hıfzı gibi tezden uyandın
Uyandın da taş yastığa dayandın
Aslı Han’ım gibi kavruldun yandın
Yeller mi savurdu küllerin hani

Örnek Sorular

Soru – 1

Kime sordumsa seni doğru cevap vermediler
Kimi alçak, kimi hırsız, kimi deyyus dediler
Künyeni almak için partiye ettim telefon
Bizdeki kayda göre şimdi o mebus dediler
İçerik özellikleri göz önüne alındığında bu dörtlüğün aşağıdakilerin hangisinden alındığı söylenebilir?
A) Koşma
B) Semai
C) Taşlama
D) Destan
E) Türkü

Çözüm: Neyzen Tevfik’ten alınan bu dörtlük, o zamanın toplumsal yapısındaki sıkıntıları anlatmaktadır. Şiir, ehil olmayan, sahtekâr, düzenbaz insanların devletin en üst kademesinde bile görev alabilmesini eleştirmektedir. Dolayısıyla bir taşlama örneğidir. Cevap: C

Soru – 2

Aşağıdaki dizelerden hangisi bir taşlamadan alınmış olabilir?

A) Sefil baykuş ne gezerken bu yerde
Yok mudur vatanın illerin hani

B) Kırık çanağı yok ayran içecek
Kahveye gelir de fincan beğenmez

C) Eğil dağlar eğil üstünden aşam
Yeni talim gelmiş varamalışam

D) Güzel gitti diye pınar ağladı
Acıdı yüreğim yandı pınara

E) Avcılardan kaçmış ceylan misali
Geçmiş dağdan dağa yoktur durağı

Çözüm: B seçeneğinde kaba ve görgüsüz biriyle ilgili yergi içerikli ifadeler kullanılmıştır. Bu da taşlamanın en belirgin özelliğidir.

 



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.