Anlatımına Göre Cümleler

Yazarın metinin anlatımındaki tavrının sonucunda anlatımına göre cümleler oluşur. Anlatımına göre cümleler şu alt başlıklara ayrılır:

1.Nesnel Anlatımlı Cümleler
2.Öznel Anlatımlı Cümleler
3.Tanımlama Cümleleri
4.İçerik (Konu) Cümleleri
5.Üslup (Biçem) Cümleleri
6.Doğrudan (Dolaysız) Anlatımlı Cümleler
7.Dolaylı Anlatımlı Cümleler
8.Aşamalı Durum Bildiren Cümleler

Cümlede Anlam İlişkileri

Anlatımına Göre Cümleler

1. Nesnel Anlatımlı Cümleler

  • Bilimsellik taşıyan, tartışmasız kabul edilmek zorunluluğu olan cümlelere nesnel anlatımlı cümle denir.
  • Nesnel bir cümlenin doğru ya da yanlış olduğu kolayca kanıtlanabilir.
  • Nesnel yargı taşıyan cümlelerde söyleyenin duygusu, kişisel görüşü, yorum yer almaz.

Örnekler

“Merdiven, Ahmet Haşim’in yazdığı bir şiirdir.”

“Bu yıl kitap fuarı iki yüz bin kişi tarafından ziyaret edildi.”

“Orhan Pamuk’un son romanı geçtiğimiz yaz yayımlandı.”

2. Öznel Anlatımlı Cümleler

  • Kişiden kişiye değişen yargılara öznel yargı, bu tarz cümlelere ise öznel anlatımlı cümle denir.
  • Öznel anlatımlı cümlelerde söyleyenin kişisel görüşü, duygusu, yorumu yer alır.
  • Kişisel düşünce içeren bu cümlelerin kanıtlanması çok zordur.
  • Sanatsal cümleler öznellik bildirir.

Örnekler

“Türkiye’nin en güzel şehri İstanbul’dur.”

“Birbirinden ilginç yerel kıyafetlerin yer aldığı sergi çok beğenildi.”

“Eşsiz üslubu, şaşırtıcı imgelemi ile Attila İlhan, Türk şiirinin yapı taşlarındandır.”

3. Tanımlama Cümlesi

  • Bir kavramın niteliklerinin eksiksiz olarak belirtildiği ve açılandığı cümlelere tanım cümlesi adı verilir.
  • “X nedir?” sorusuna cevap veren cümleler tanım cümlesidir.
  • Tanımlar nesnel veya öznel olabilir.

Örnekler

“Bir fırça darbesiyle çizilmiş bir şiirdir kısa şiir.” (öznel tanım)

“Şiir, ritimli sözlerle, seslerin uyum içinde kullanılmasıyla ortaya çıkan edebi anlatım biçimidir.” (nesnel tanım)

Dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan bir araçtır.”

“Betimleme, sözcüklerle resim yapma sanatıdır.”

4. İçerik (Konu) Cümleleri

  • Bir eserde ele alınan konuya içerik adı verilir.
  • “Eserde ne anlatılıyor?” sorusuna cevap veren cümleler içerik cümlesidir.

Örnekler

“Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban’da aydın-halk çatışmasını anlatmıştır.”

“Yazar, Bereketli Topraklar Üzerinde adlı eserinde toplumsal sorunlara dikkat çekmiştir.”

5. Üslup Cümleleri

  • Üslup (biçem) Sanatçının, konuyu işleyiş, anlatış tarzıdır. Bir sanatçının dili kullanışı, sözcük seçimi, cümlelerin uzunluğu kısalığı, anlatımındaki şiirsellik, yalınlık üslupla ilgilidir.
  • “Sanatçı eserini nasıl yazmış?” sorusuna cevap veren cümleler üslup cümlesidir.
  • Şiirde, ölçü, kafiye, sözdizimi, nazım birimi; roman ve öyküde tasvirler, öykülemeler, anlatıcının konumu üslupla ilgilidir.

Örnekler

“Yazar tüm eserlerinde yalın ve pürüzsüz bir dil kullanmıştır.”

“Servet-i Fünun şairleri, şiirlerinde yabancı sözcüklere yer vermişlerdir.”

“Yaşar Kemal, bütün romanlarında açık bir anlatımı tercih etmiştir.”

“Bu kitapta sözcükler özenle seçilmiş, dizeler dikkatle kurulmuş.”

6. Doğrudan Anlatımlı Cümleler

  • Doğrudan anlatım, bir anlatımda başkalarının sözleri kanıt olarak vurgulanmak istendiğinde başvurulan bir yoldur. Bu tür cümlelere doğrudan anlatımlı cümle adı verilir.
  • Doğrudan anlatımlı cümlelerde başkasının sözleri olduğu gibi aktarılır.

Örnekler

Öğretmenimiz, “Başarıya giden yolda en önemli unsur sabırdır.” dedi.

Mustafa Kemal Atatürk “Ben sporcunun zeki, çevik ve aynı zamanda ahlaklı olanını severim.” demiştir.

7. Dolaylı Anlatım

  • Dolaylı anlatımda bir başkasının sözü, cümleyi kuran kişinin kendi anlatım biçimine uygun olarak aktarılır.

Örnekler

“Öğretmenimiz başarıya giden yolda en önemli unsurun sabır oluğunu söyledi.”

“Mustafa Kemal Atatürk, sporcunun zeki çevik ve ahlaklısını sevdiğini söylemiştir.”

8. Aşama Bildiren Cümleler

  • Bir şeyin giderek azaldığını ya da arttığını bildiren cümlelerdir.

Örnekler

“İyi bir iş bulma ümidim giderek azalıyor.”

“Sana günden güne daha fazla bağlanıyorum.”

“Bu okula yavaş yavaş alışıyorum.”

“Okudukça insanın kendine güveni artıyor.”



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.