Anlatımda Düşünceyi Geliştirme Yolları

Yazarlar anlatımda ele aldıkları tezleri, düşünceleri kanıtlamak, yazısını daha inandırıcı kılmak için “düşünceyi geliştirme yolları”ndan faydalanırlar. Bu düşünceyi geliştirme yolları, genellikle açıklayıcı, kanıtlayıcı ve tartışmacı anlatım biçimlerinde kullanılır. Anlatımda düşünceyi geliştirme yolları şunlardır:

1. Tanımlama

Tanımlamada bir varlık, belirgin özellikleriyle tanıtılır. Tanım cümleleri genellikle “denir” yüklemi veya “-dir” ekeylemi ile biter. Bu cümleler “Bu nedir?” ya da “Bu kimdir?” sorularına yanıt verir. Tanım cümleleri öznel ya da nesnel olabilir. Paragrafın tamamı tanım cümlelerinden oluşmayabilir.

Örnek: Tiyatro bir gözyaşı ve kahkaha okuludur, bir kürsüdür. İnsanların davranışlarını açığa vurduğu bir yerdir tiyatro.

Yukarıdaki parçada yazar, “Tiyatro nedir?” sorusuna cevap vermiş, öznel tanımlama yapmıştır.

Bkz: Tanımlama Nedir?

2. Örnekleme

Yazar, düşüncesini kanıtlamak için örnekler verir. İleri sürülen görüş örneklerle açıklanır. Örnekler, anlatılan konuya göre değişir; bunlar bir insan, kitap, eşya, şehir; kısaca her şey olabilir.

Örnek: “Böyle hayaller kuracağımıza etrafınıza dönüp baksanıza… Zonguldak’tasınız, çevresinde canlı, ilgi çekici bir hayat kaynıyor. Siz bütün bunlara gözlerinizi kapıyor, Moda’da bahçeli, mermer bir köşk, kırmızı mumlu şamdanlar hayal ediyorsunuz. Bilin ki yalnız hayal gücüne dayanan, gerçeksiz sanat bugün yaşamıyor.”

Bkz: Örneklendirme Nedir?

3. Tanık Gösterme (Alıntı Yapma)

Düşünceyi geliştirme yolları arasında sık başvurulanlardan biri de tanık göstermedir. Yazar, savunduğu görüşü, ileri sürdüğü savı inandırıcı kılmak için o alanda uzman, sözüne güvenilir kişilerin sözlerini kullanır. Bu sırada doğrudan ya da dolaylı anlatıma başvurabilir.

Örnek: Sanat, yaratmaktır. Yaratmak ise özgürlükle olur. Gerçek sanatçı eserini şu ya da bu yasanın baskısı altında bırakmaz. Andre Gide, ‘Kalpazanlar” adlı eserinde şöyle der: “Niçin bu kitabı yazdım? Yazmam gerektiği için… Bütün bunları içimde taşısaydım, sanırım rahat edemezdim.”

Bkz: Tanık Gösterme Nedir?

4. Karşılaştırma

Birden fazla varlık, olgu, kavram benzer ya da farklı yönlerden karşılaştırılır. Bu tür yazılarda sık sık “oysa, ise” gibi ifadelere rastlanır.

Örnek: Günlük de anı gibi bir kişinin yaşamından beslenen yazı türüdür. Anılardan ayrılan yanı, günlüklerin yaşarken yazılmış olmasıdır. Günlükçülerin bakış açışı; şimdiki zamana, biraz da gelecek zamana dönüktür. Oysa anılan yazanlar gözlerini geçmişe çevirirler.

Bu parçada günlük ve anı türü yazılar benzer ve farklı yönlerden karşılaştırılmıştır.

Bkz: Karşılaştırma Nedir?

5. Benzetme

Anlatıma güç kazandırmak için bir varlığın başka bir varlığa benzetilmesidir. “Gibi, sanki, güya, kadar, andırmak, adeta” sözcükler çokça kullanılır.

Örnek: Her yazı, özellikle gazete yazısı bir mektuptur; tanıdık, tanımadık herkese yazılmış bir mektup. Bu mektuplarla nice kişiye umut, güç verirsiniz; nicesinin hayallerini tutuşturur, yaşama sevincini güçlendirirsiniz.

Yukarıdaki parçada gazete yazısı, mektuba benzetilmiştir.


6. Sayısal Verilerden Yararlanma

Araştırma, inceleme, test, istatistik gibi çalışmalar sonucu elde edilen sayısal veriler paragrafta kullanılır. Amaç, verilen bilgilerin sayısal verilerle desteklenmesi, pekiştirilmesidir.

Örnek: 1930’lu yıllarda metinlerde kullandığımız Türkçe sözcük sayısı %30 civarındayken bugün bu rakam %70’lere ulaşmıştır.

Yukarıdaki cümlede düşünceyi inandırıcı kılmak için sayısal veriler kullanılmıştır.

7. Karşıtlıklardan Yararlanma

Bir düşüncenin daha iyi vurgulanması, bir konunun daha iyi açıklanabilmesi için karşıt kavramlar bir arada kullanılır.

Örnek: Hasret beni cayır cayır yakarken / Bedenimde buzdan bir el yürüyor

Dizelerinde geçen “cayır cayır yanmak” aşırı sıcaklığı, “buzdan bir el yürüyor” sözleri de aşın soğukluğu çağrıştırmaktadır. Bu kavramlar anlamca karşıttır.

8. Somutlama

Görünür olmayan kavramları görünür kılmadır. Amaç rahat algılamayı sağlamaktır. Mecazlı anlatımlarda görülür.

Örnek: Amcası kirli ilişkilere girince yakalandı.

Yukarıdaki cümlede yasa dışı işler “kirli” olarak nitelenmiş, yani somutlaştırılmıştır.

Bkz: Düşünceyi Geliştirme Yolları | Online Test – 1
Bkz: Düşünceyi Geliştirme Yolları | Online Test – 2



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.