Anlamlarına Göre Cümleler | Konu Anlatımı

Anlamlarına göre cümleler, sözcüklerin cümle içindeki kullanımına göre şekillenir. Anlamlarına göre cümleler çok fazla alt başlık halinde incelenebilir. Biz, sizler için bazı alt başlıkları derledik.

1.Tahmin Cümleleri
2.Olasılık (İhtimal) Cümleleri
3.Öneri (Teklif) Cümleleri
4.Varsayım Cümleleri
5.Tasarı Cümleleri
6.Eleştiri Cümleleri
7.Öz Eleştiri Cümleleri
8.Yakınma (Şikâyet) Cümleleri
9.Endişe (Kaygı) Cümleleri
10.Uyarı Cümleleri
11.Ön Yargı (Peşin Hüküm) Cümleleri
12.Beğeni Cümleleri
13.Öğüt Bildiren Cümleler
14.Hayıflanma Bildiren Cümleler
15.Sezgi Bildiren Cümleler

Anlatımına Göre Cümleler
Cümlede Anlam İlişkileri

Anlamlarına Göre Cümleler

1. Tahmin Cümleleri

  • Bir olay, durum ya da eylemin nasıl gerçekleşeceği konusunda fikir yürütmek, sezgide bulunmaktır.
  • Bir olayla ilgili tahminde bulunan kişi olayın nasıl gerçekleşeceğini bilmez.
  • Tahmin cümlelerinde kesinlik anlamı yoktur.

Örnekler

“Kapıyı çalan babam olmalı.”

“Bizim memlekette şimdi çiçekler açmıştır.”

“Edebiyat sınavından en yüksek not alan Murat’tır diye düşünüyorum.”

2. İhtimal (Olasılık) Cümleleri

  • Bir olay, durum ya da eylemin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğinin tam belli olmadığı cümlelerdir.
  • İhtimal cümleleri kesinlik bildirmez.

Örnekler

“Öğleden sonra kar yağabilir.”

“Sigara içmeye devam edersen çok önemli sağlık sorunlarıyla karşılaşabilirsin.”

“Belki yine gelirim buraya.”

“Onlar bugün okula gelmemiştir.”

“Onun sağı solu belli olur mu, bize kızar mı kızar.”

3. Öneri (Teklif) Cümleleri

  • Bir sorunu, sıkıntıyı çözmek için öne sürülen görüşe öneri (teklif) denir. Bu tür cümlelere de öneri cümlesi adı verilir.

Örnekler

“Ezberlemek istediğin konuları sabah saatlerinde çalışmalısın.”

“Borçlarınızdan kurtulmak için harcamalarınızı kısaltın.”

“Yeniden kadroya girmek istiyorsan daha fazla çaba göstermelisin.”

“Çevre düzenlemesi için bence bir çevre mühendisiyle iş birliği yapmak iyi olur.”

“Şiir alanında daha başarılı olduğun için kendini bu türde yetiştirmen daha iyi olur.”

4. Varsayım Cümleleri

  • Gerçekleşmemiş bir olayın, durumun ya da eylemin, bir an gerçekleştiğini kabul etmektedir. Kısacası olmayan bir şeyi varmış gibi düşünmektir.
  • Varsayım cümlelerinde olmuş bir durumun olmamış gibi düşünüldüğü de olabilir.
  • “Tut ki, farz edelim, diyelim ki, varsayalım” gibi cümlelerde çoğunlukla varsayım söz konusudur.

Örnekler

“Farz et ki sen şimdi şömine başında çayını yudumluyorsun.”

“Diyelim ki bu durum gerçek değil.”

“Tut ki karnım acıktı, anneme küstüm.”

“Bir an için otuz yaşında olduğumuzu varsayalım.”

5. Tasarı Cümleleri

  • Yapılması veya olması düşünülen şeylerin zihinde aldığı biçime ve geleceğe yönelik planlamalara tasarı denir.
  • Bir kişi gelecekte yapacağı işleri öncelikle zihninde canlandırır, onun hayalini kurar. Tasarı cümleleri, bunların dile getirilmesidir.

Örnekler

“Kitabımın ikinci baskısında bazı bölümleri çıkartacağım.”

“Evimin salonuna büyük bir avize taktırmayı düşünüyorum.”

“İleride Türk Dili ve Edebiyatı bölümünü okuyup öğretmen olacağım.”

6. Eleştiri Cümleleri

  • Bir sanatçının ya da eserin olumlu veya olumsuz yönlerinin ortaya konduğu cümlelere eleştiri cümlesi adı verilir.
  • Eleştiriler olumsuz olacağı gibi olumlu da olabilir.
  • Kimi cümlelerde hem olumlu hem olumsuz görüşlere yer verilebilir.

Örnekler

“Okuduğum son romanında sıradan bir anlatım kullanmış.” (olumsuz eleştiri)

“Şair kısa dizelere yer vererek eseri kolay okunur hale getirmiş.” (olumlu eleştiri)

“Kişilere, onların serüvenlerine, özlemlerine magazin yazarı gibi yaklaşmaktan kurtulamıyor.” (olumsuz eleştiri)

“Olaylı öyküleyişteki neden-sonuç kopukluğuna karşın, kişileri konuşturmadaki başarısı romanının en güçlü yanlarından biri.” (hem olumsuz hem olumlu eleştiri)

7. Öz Eleştiri Cümleleri

  • Kişinin kendisini veya kendisiyle ilgili konuları eleştirmesine öz eleştiri adı verilir.

Örnekler

“Gençliğimde yazdığım şiirlerin bir sanat değeri taşımadığını düşünüyorum.”

“Bugüne kadar Mehmet Akif’i tam olarak anlayamadık.”

“Şimdi düşünüyorum da okullarımızda kültürel faaliyetlere daha fazla yer vermeliydik.”

8. Yakınma (Şikâyet) Cümleleri

  • Kişinin yaşam koşullarından, ortamdan, bir olaydan ya da bir durumdan şikâyet etmesi, onları sızlanarak anlatmasıdır.

Örnekler

“Günümüzde ne yazık ki gerçek sanatçıya değer verilmiyor.”

“Söylesem de beni dinlemez ki.”

“Bir de aldığı gibi geri getirmeyi öğrense…”

9. Endişe (Kaygı) Cümleleri

  • Bir durumla, yapılacak bir işle ilgili duyulan endişeyi, üzüntüyü, tasayı dile getiren cümlelerdir.
  • Kişinin bir iş veya durumla ilgili “Acaba başarısız olur muyum?”, “Acaba onlar bu işi başarabilir mi?” düşüncesidir.

Örnekler

“Çeviri eserler, dilimizi ya daha anlaşılmaz hale getirirse…”

“Sınavda başarısız olurum düşüncesi, beni çok endişelendiriyor.”

10. Uyarı Cümleleri

  • Olumsuz bir durum, kötüye gidiş ya da sorunla ilgili yapılan ikazlara, hatırlatmalara uyarı adı verilir.

Örnekler

“Böyle davrandığında arkadaşlarının kalbini kırarsın.”

“Bir daha o kadar uzaklara gitmemelisin.”

11. Ön Yargı (Peşin Hüküm) Cümleleri

  • Bir kimse veya bir şeyle ilgili olarak belirli şart, olay ve görüntülere dayanarak önceden edinilmiş olumlu veya olumsuz peşin hüküm ve düşünceye ön yargı denir.
  • Ön yargı cümlelerinde bir şartlanmışlık vardır.

Örnekler

“Bu kitabın, şairin diğer kitapları kadar beğenilmesi mümkün değil.”

“Onun doğru söylediği görülmüş şey değil, göreceksiniz yine söylediklerinin yalan olduğu ortaya çıkacak.”

“Yeni transferimiz takıma mutlaka katkı sağlayacak.”

12. Beğeni Cümleleri

  • Bir kişiyi, varlığı ya da durumu güzel bulma, takdir etme durumunu dile getiren cümlelerdir.
  • Beğeni cümlelerinde kişisel görüş ön plandadır.

Örnekler

“Şehrin dışında güzel bir evde oturuyorlar.”

“Arkadaşlarına örnek tavırlarıyla hepimizin takdirini kazandı.”

13. Öğüt Bildiren Cümleler

  • Karşıdakine yol gösterme amacıyla söylenen nasihat bildiren sözlerdir.
  • Öneri cümlelerinde bir sorunu çözmek için tavsiyede bulunmak söz konusuyken, öğüt içeren cümlelerde amaç belli bir sorunu gidermek değil, kişiye herhangi bir konuda yol göstermektir.
  • Atasözleri ve özdeyişler genellikle öğüt verir.

Örnekler

“Güvenme varlığa düşersin darlığa.”

“Bugünün işini yarına bırakma.”

“Bugünün kıymetini bil, yoksa yarın pişman olursun.” (öğüt)

“Bugün dinlenip yarın ders çalışman bence senin için daha verimli olur.” (öneri)

14. Hayıflanma Bildiren Cümleler

  • Kişinin kendi yapıp etmelerinden, iş işten geçtikten sonra üzülüp pişman olduğunu bildiren cümlelerdir.

Örnekler

“Yazarın yeni çıkardığı kitabının eleştirisini de sıcağı sıcağına yapmamalıydım.”

“Şiirlerimde deneyselliklere kalkmasaydım benim için daha iyi olacaktı.”

“Keşke o gün seni orada yalnız bırakmasaydım.”

15. Sezgi Bildiren Cümleler

  • İçe doğma, hissetme bildiren cümlelerdir.
  • Bu cümlelerde söyleyici, iş daha gerçekleşmeden işin olacağını hissetmiştir.

Örnekler

“Bana bir kötülüğü dokunacağını daha önce hissetmiştim aslında.”

“Bu tatilde Türkiye’ye geleceğini anlamıştım.”

“Sınavda başarılı olamayacak gibi geliyor bana.”

“Bugün beni arayacağın içime doğmuştu.”



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.