Açık Deniz | Şiir İnceleme

Açık Deniz

Balkan şehirlerinde geçerken çocukluğum;
Her lâhza bir alev gibi hasretti duyduğum.
Kalbimde vardı “Byron”u bedbaht eden melâl
Gezdim o yaşta dağları, hulyâm içinde lâl…
Aldım Rakofça kırlarının hür havâsını,
Duydum, akıncı cedlerimin ihtirâsını,
Her yaz, şimâle doğru asırlarca bir koşu…
Bağrımda bir akis gibi kalmış uğultulu…
Mağlûpken ordu, yaslı dururken bütün vatan,
Rü’yâma girdi her gece bir fâtihâne zan.
Hicretlerin bakıyyesi hicranlı duygular…
Mahzun hudutların ötesinden akan sular,
Gönlümde hep o zanla berâber çağıldadı,
Bildim nedir ufuktaki sonsuzluğun tadı!
Bir gün dedim ki “istemem artık ne yer ne yâr!”
Çıktım sürekli gurbete, gezdim diyar diyar;
Gittim son diyâra ki serhaddidir yerin,
Hâlâ dilimdedir tuzu engin denizlerin!

Garbin ucunda, son kıyıdan en gürültülü
Bir med zamânı, gökyüzü kurşunla örtülü,
Gördüm deniz dedikleri bin başlı ejderi;
Gördüm güzel vücûdunu zümrütliyen deri
Keskin bir ürperişle kımıldadı anbean;
Baktım ve anladım ki o ejderdi canlanan.
Sonsuz ufuktan âh o ne coşkun gelişti o!
Birden nasıl toparlanarak kükremişti o!
Yelken, vapur ne varsa kaçışmış limanlara,
Yalnız onundu koskoca meydan ve manzara!
Yalnız o kalmış ortada, âsi ve bağrı hûn,;
Bin mağra ağzı açmış, ulurken uzun uzun…
Sezdim bir âşina gibi, heybetli hüznünü!

Rûhunla karşı karşıya kaldım o med günü,
Şekvânı dinledim, ezelî muztarip deniz!
Duydum ki rûhumuzla bu gurbette sendeniz,
Dindirmez anladım bunu hiç bir güzel kıyı;
Bir bitmeyen susuzluğa benzer bu ağrıyı.

Açık Deniz Hakkında Notlar

  • Klasik Türk şiiri geleneğini çok iyi bilen Yahya Kemal, Açık Deniz adlı şiirini beyit birimiyle ve aruz ölçüsüyle kaleme almıştır. Şiir “aa, bb, cc,dd…” gibi mesnevi nazım şeklinde olan bir uyak örgüsüne sahiptir. Şiirde aruzun “mefûlü-fâilâtü-mefâîlü-failün”” kalıbı kullanılmıştır.
  • Şair şiirde “deniz” aracılığıyla sonsuzluk imgesi yaratmış, sonsuzluk kavramıyla özlem duygularını iç içe örmüştür. Şiirde duygu, fikir, hayal, inanç ve ideallerini ortaya koymuş; bunları çok açık, sade ve akıcı bir dille ifade etmiştir.
  • Şairin şiirine başlık olarak seçtiği Açık Deniz sembolü, kendi tarihini iyi bilen bir aydının sonsuzluğa ulaşma özlemini, sınırları aşma isteğini ifade eder. Osmanlı Devleti’nin üç kıtaya yayılmış egemenliğinin ortadan kalkması, kazanılmış-toprakların birer birer elden çıkması şairde derin bir üzüntü yaratmış, bu toplumsal sıkıntı içinde “Rüyama girdi her gece bir fâtihâne zan” diyerek sınırları aşma, sonsuzluğa ulaşma, devletin eski gücüne yeniden kavuşması gibi içini yakan duyguları ifade etmiştir. Eski Türk akıncılarının evlatları, vatan topraklarından geri çekilmek zorunda kalmış, şairin doğup büüdüğü yerler artık düşman elinde kalmıştır. Şair, Rakofça kıyılarında dolaşırken “bağrında uğultulu bir düş kalmış” diyerek doğduğu toprakların artık bir vatan parçası olmadığını üzüntüyle görmektedir.
  • Yahya Kemal bir bakıma kendi hayatıyla Türk tarihini, kültürünü ve medeniyetini bu şiirde birleştirerek gerçek zaman ve mekandan kaçmış, geçmişin şanlı ve muzaffer günlerini hatırlar olmuştur. Deniz ile Osmanlının bir zamanlar ne kadar ve kudretli olduğu arasında bir bağ kurmuş, “Hâlâ dilimdedir tuzu engin denizlerin” dizesiyle o günlere duyduğu özlemi dile getirmiştir. Ancak yaşadığı gerçeklik şairi rahatsız ve mutsuz etmektedir, o da bundan kurtulabilmek için engin denizlerden sonsuzluğa ulaşma hayali kurmaktadır.
  • Şair şiirin bütününde doğa ve deniz tasvirlerine yer vermekte, teşhis sanatıyla denize insan kimliği kazandırmakta, kendi ruhu ile deniz arasında bir yakınlık kurarak kendisinin de tıpkı deniz gibi sonsuzluk hasretiyle kıvrandığını belirtmektedir.



Şiirin Yapısı ve Ahenk Unsurları

Açık Deniz isimli iiirin nazım birimi “bent”tir ve şiir üç bentten oluşmuştur. Bentler ise kendi içinde uyaklı (mesnevi tipi) beyitlerden oluşmaktadır. Bu yönüyle divan şiirini anımsatmaktadır. Açık Deniz’de her mısra anlam ilişkisiyle birbirine bağlanmıştır. Bu dizeler beyitleri, beyitler bentleri, bentler de şiirin bütününü oluşturmaktadır. Şiirin kimi yerlerinde anlam bir dizede veya beyitte tamamlanmayıp sonraki dize veya beyite aktarılmıştır. Dolayısıyla şiiri oluşturan birimlerin yeri değiştirilirse şiir anlam bütünlüğünü kaybeder.

Uyak ve redifler aşağıda gösterilmiştir.

— a
— a
— b
— b

“uğ” tam uyak, “-um” redif / “-lâl” tunç (zengin) uyak,

— c
— c

“-âs” zengin uyak,  / “-ını” redif

— d
— d  “-u” yarım uyak,

— e
— e “-an” tam uyak,

— f
— f

“-u” yarım uyak, / “-lar” redif

— g
— g

“-adı” zengin uyak

— h
— h “-yâr” tunç (zengin) uyak

— i
— i

“-er” tam uyak / “-in” redif

— j
— j

“-tü” tam uyak, / “-lü” redif

— k
— k “-deri” tunç (zengin) uyak

— l
— l “-an” tam uyak

— m
— m

“-iş” tam uyak, / “-ti o” redif

— n
— n “-ara” zengin uyak

— o
— o “-un” tam uyak

— p
— p

“-ün” tam uyak, / “-ü” redif

— r
— r

“-deniz” tunç (zengin) uyak

— s
— s

“-ıyı” zengin uyak

Söz ve Anlam Sanatları

Benzetme: “Her lâhza bir alev gibi hasretti duyduğum”

“Bağrımda bir akis gibi kalmış uğultulu.”

“Bir bitmeyen susuzluğa benzer bu ağrıyı

“ Gördüm deniz dedikleri bin başlı ejderi”

Mecazımüresel: “Mağlubken ordu, yaslı dururken bütün vatan”

Telmih: “Kalbimde vardı Bayron’u bedbaht eden melal”

İstiare/Teşhis: “Mahzun hudutların ötesinde akan sular”

“Şekvanı dinledim, ezelî mustarip deniz”
“Aldım Rakofça kırlarının hür havasını”
“Bin mağra ağzı açmış, ulurken uzun uzun”

İmge: “Ufuktaki sonsuzluğun tadı”

“Hâlâ dilimdedir tuzu engin denizlerin”

Şiirde Tema

Şiirin geneline “şanlı fetihlerle dolu Osmanlı tarihine, o ihtişamlı günlere özlem” teması hakimdir.

Osmanlı’nın kültür, medeniyet, askerî, ekonomi gibi pek çok yönden muhteşem yıllarından uzaklaşıp buraların bir zamanlar hükmettiği milletlerin işgali altında olması, şairde derin bir üzüntü yaratmaktadır.

Dil ve Anlatım

Açık Deniz isimli şiirde açık ve anlaşılır bir dil kullanılmıştır. Günlük konuşma dilini şiir dili hâline getirmesi, aruz ölçüsünü Türkçeye başarıyla uygulaması Yahya Kemal’i üstün kılan özelliklerdendir. Ancak şairin bu şiirde kullandığı dil, doğal dilden farklı olup söz sanatları ve imgelerle zenginleşen, mecazlaşan şiir dilidir. Sanatçı sözcüklere çağrışım değeri yüksek yeni anlamlar yükleyerek gerçek anlamı ötelemiştir.



İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.